لُرد جرج. ن. كرزن Lord Curzon (سال 1889 ميلادي) در جلد دوم كتاب ايران و قضية ايران در اين باره مينويسد: «در طرف سرچشمة رودخانه، چند آسياب بر صخرهها ساختهاند كه به وسيلة پلهاي سست بنياد يا سنگفرش به هم مربوط شدهاند. اين آسيابها به وسيلة جريان رودخانه كار ميكنند و منظرة ديدني دارند.»
بارون دوبد (Baron deBode) هم دربارة آسيابهاي دزفول در صفحة 371 سفرنامة خود به لرستان و خوزستان چنين مينويسد: «تعدادي آسياب آبي در داخل رودخانه و بر روي صخرههاي داخل آب، آنجا كه جريان آن خيلي تند است بنا شده. اين جزيرههاي كوچك توسّط پلّههاي باريكي به هم راه دارند و با فرا رسيدن شب و هنگامي كه آسيابانها فانوسها را روشن ميكنند، رودخانه كاملاً منوّر ميشود.»
پیشینهی تاریخی آسیابهای آبی دزفول در ارتباط با پل قدیم (دزفول) است که به دورهی ساسانیان بازمیگردد اما عمده آثار موجود از آسیابها که در سه بخش از رودخانه موجود است به دورهی تاریخی صفویه و قاجاریه باز میگردد. آسیابهای آبی دزفول یکی از آثار ارزشمند تاریخی شهرستان دزفول به شمار میروند و به شماره ۳۹۸۴ در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسیدهاند. این آسیابها مالکیت خصوصی دارند که به آسیابان به اصطلاح محلی «لُوینه» میگفتند. شمار آسیابها در دورهی صفویه حدود ۵۰ تا ۶۰ عدد بود که بخشی از آنها بر اثر سیلابهای فصلی تخریب شدند. آسیابهای آبی دزفول در بخشهای مختلف رودخانه دز قرار دارند. بخشی از آنها به فاصله حدود ۸۰۰ متر از سد تنظیمی (دزفول) و در جنوب تفریحگاه ساحلی دز، بخشی در زیر پل جدید (دوم) دزفول و بخشی دیگر نیز در کنار پل قدیم این شهرستان ساخته شدهاند. این سازهها از مصالحی چون قلوه سنگ رودخانهی آبی، آجر و با ملات ساروج ساخته شدهاند. شکل معماری آسیابها برگرفته از سبک معماری بومی شهرستان دزفول است و به صورت یک مجموعه به هم پیوسته ساخته شده و به هم مرتبط هستند. پایهی این آسیابها از ملات گچ، خاکستر و آجرها در سه ردیف ساخته شدهاند و در قسمتهایی از سنگ ساخته میشود و دیوارها نیز از آجر و سنگ قلوه رودخانه و ملات ساروج که نوعی آهکبندی بوده پوشیده شده است. نحوهی کنار هم قرارگیری آسیابها به شکلی است که در گذشته حالت سد مانند داشتهاند تا آب را به جای مورد نظر هدایت کنند. این سیستم، سیستم پیشرفتهی ساسانی بوده است که قسمت اول رودخانه را قطع میکند. این سازهها «پل بند» یا «دَمبِرِج» نام دارند. ارتفاع درون اتاقک این آسیابها تا کف رودخانه حدود چهار متر است و حالت تقارن دارند. آسیابها با نمای کشتی مانند ساخته شدهاند. این نوع معماری برای تنظیم فشار آب و یا تشدید آن بوده است. رومن گیرشمن در کتاب «هنر انسان» این سیستم را قدیمیترین سیستم آبیاری جهان در دوره باستان معرفی کردهاند و قدمت آن را در حدود ۱۴۰۰ تا ۱۵۰۰ سال عنوان میکنند که پژوهشهای جدید این قدمت را تایید میکنند. همچنین در وسط رودخانه بر یکی از دهانهها آثار طاق عظیمی است که شبیه ایوانهای ساسانی بوده و با توجه به علاقه شاهان ساسانی میتوان آن را باقیماندهی جایگاه سردار و یا محتشمی در گذشته در نظر گرفت. این سازهها پلبند عظیمی هستند که بعدها با تغییراتی در قسمتهای آن به آسیاب تبدیل شد. با توجه به طول زمان تغییراتی توسط سیلابها و عوامل انسانی رخ داده در آنها آخرین تغییرات را میتوان در زمان صفویه با تکامل سیر تولید آجر و تغییر در ابعاد آن به اندازه ۱۸.۵ در ۱۸.۵ در ۳.۵ سانتیمتر برشمرد. درون آسیابها سنگ ۲ تکه قسمت پایین ثابت بود و بر اثر نیروی آب رودخانه چرخ بالایی به چرخش درآورده میشده است. در هر آسیاب پنج نفر کارگر وجود داشته که مسؤولیتهای مختلفی شامل مسوول گندم آوردن با قاطر، مسوول آوردن گندمها تا سنگ آسیاب، مسوول سنگ آسیاب و مسوول جمعآوری آرد داشتهاند. همچنین یک نفر در شبها مسوول آسیاب بوده است. در گذشته در فصولی که میزان حجم آب رودخانه کم میشد برای بالا آمدن سطح آب و نیز انحراف آب به سمت آسیابها از سبدهای حصیری که درون آنها را از سنگ پر میکردند و روی هم قرار میگرفته استفاده میشده است که در مجموع تشکیل یک بند انحرافی را میدادند و در اصطلاح محلی به آن «چوسله» گفته میشد. با توجه به ارزشهای تاریخی، معماری و فرهنگی این آسیابها به تازگی تلاشهایی توسط سازمان نوسازی بهسازی شهرداری دزفول برای حفظ، مرمت و بازسازی این آسیابها انجام شده که عمده این تلاشها زیر پل دوم دزفول که به آسیابهای شیخ و عماد معروف است، انجام شده است. همچنین در زمینهی استفاده بهتر از طریق محوطهسازی و ایجاد سفرهخانهی سنتی در کنار این سازهها و بازسازی و راهاندازی چرخ یکی از آسیابها این مجموعه لقب موزه آب به خود گرفته که از آن استقبال خوبی شده است.
▧ 4 تصویر این بخش در دسترس نیست
تفاوت آسياب هاي شوشتر و دزفول
▧ تصویر در دسترس نیست
تفاوت آشكاري كه ميان آسياب هاي سيكا در شوشتر و آسياب هاي رعنا در دزفول وجود دارد ، آن است كه آسياب هاي رَعنا در بستر رودخانة دز قرار دارند در حالي كه آسياب هاي موسوم به سيكاي شوشتر در كنار رود گَرگَر واقع هستند و آسياب هاي گندم خُردكني و تهيّة آرد در شوشتر با استفاده از نيروي آب رودخانه كه از ارتفاعي چند متري به پايين مي ريخت ، سنگ آسياب را به گردش و چرخش در مي آورد و گندم ها را آرد مي كرد در حالی که چرخ های آسياب های دزفول با نيروی آب جاری رودخانه می چرخيدند .
گفته شده است كه در حدود 40 سال پيش به جاي كه آسياب هاي پيشين شوشتر ، غير از دو سه دستگاه به صورت آسياب باقي مانده است ، كارخانه هاي روغن كُنجد « اَرده » كشي ، يخ سازي و همچنين نيروگاه برق قرار داشته است و نيروي آب در اين ميان نقش اساسي داشته است .
اجاره بهاي آسياب هاي آبي دزفول
▧ تصویر در دسترس نیست
تصوير زير سند معامله اجاره بهای سنگ آسياب هاي آبي دزفول مشهور به آسياب هاي شيخيه است که در زمان ناصرالدين شاه به مبلغ پانزده هزار پول سياه دوران قاجار به اجاره داده شد . بهاي صلحنامة اين سند هشتاد ريال رايج ناصرالدين شاهي بود.
نمایش یا پنهان متنبببخشید که حس و حوصله اش نبود که عکس ها رو ویرایش کنم
garfild, بله باریکلا به شمااااااااااااا الان برا گردشگرا خیلی بهترش کردن .... خیلی دیدنی تر شده
mz56mz, انشال...تشریف می آرید و از نزدیک میبینید عمو ما قدیمی ترین پل جهان رو هم داریم که هنو روش رفت و آمد میشه دزفول یه عالمه جای دیدنی و خوراکی های خوشمزه داره بهترین موقع سفر به دزفول هم بهار و بالخص ایام نوروز هست که همه جا سرسبزه و هوا عالی
zrnznn
▧ تصویر در دسترس نیست
نمایش یا پنهان متن
▧ تصویر در دسترس نیست
لُرد جرج. ن. كرزن Lord Curzon (سال 1889 ميلادي) در جلد دوم كتاب ايران و قضية ايران در اين باره مينويسد: «در طرف سرچشمة رودخانه، چند آسياب بر صخرهها ساختهاند كه به وسيلة پلهاي سست بنياد يا سنگفرش به هم مربوط شدهاند. اين آسيابها به وسيلة جريان رودخانه كار ميكنند و منظرة ديدني دارند.»
بارون دوبد (Baron deBode) هم دربارة آسيابهاي دزفول در صفحة 371 سفرنامة خود به لرستان و خوزستان چنين مينويسد: «تعدادي آسياب آبي در داخل رودخانه و بر روي صخرههاي داخل آب، آنجا كه جريان آن خيلي تند است بنا شده. اين جزيرههاي كوچك توسّط پلّههاي باريكي به هم راه دارند و با فرا رسيدن شب و هنگامي كه آسيابانها فانوسها را روشن ميكنند، رودخانه كاملاً منوّر ميشود.»
پیشینهی تاریخی آسیابهای آبی دزفول در ارتباط با پل قدیم (دزفول) است که به دورهی ساسانیان بازمیگردد اما عمده آثار موجود از آسیابها که در سه بخش از رودخانه موجود است به دورهی تاریخی صفویه و قاجاریه باز میگردد.
آسیابهای آبی دزفول یکی از آثار ارزشمند تاریخی شهرستان دزفول به شمار میروند و به شماره ۳۹۸۴ در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسیدهاند.
این آسیابها مالکیت خصوصی دارند که به آسیابان به اصطلاح محلی «لُوینه» میگفتند. شمار آسیابها در دورهی صفویه حدود ۵۰ تا ۶۰ عدد بود که بخشی از آنها بر اثر سیلابهای فصلی تخریب شدند.
آسیابهای آبی دزفول در بخشهای مختلف رودخانه دز قرار دارند. بخشی از آنها به فاصله حدود ۸۰۰ متر از سد تنظیمی (دزفول) و در جنوب تفریحگاه ساحلی دز، بخشی در زیر پل جدید (دوم) دزفول و بخشی دیگر نیز در کنار پل قدیم این شهرستان ساخته شدهاند.
این سازهها از مصالحی چون قلوه سنگ رودخانهی آبی، آجر و با ملات ساروج ساخته شدهاند. شکل معماری آسیابها برگرفته از سبک معماری بومی شهرستان دزفول است و به صورت یک مجموعه به هم پیوسته ساخته شده و به هم مرتبط هستند.
پایهی این آسیابها از ملات گچ، خاکستر و آجرها در سه ردیف ساخته شدهاند و در قسمتهایی از سنگ ساخته میشود و دیوارها نیز از آجر و سنگ قلوه رودخانه و ملات ساروج که نوعی آهکبندی بوده پوشیده شده است.
نحوهی کنار هم قرارگیری آسیابها به شکلی است که در گذشته حالت سد مانند داشتهاند تا آب را به جای مورد نظر هدایت کنند. این سیستم، سیستم پیشرفتهی ساسانی بوده است که قسمت اول رودخانه را قطع میکند. این سازهها «پل بند» یا «دَمبِرِج» نام دارند. ارتفاع درون اتاقک این آسیابها تا کف رودخانه حدود چهار متر است و حالت تقارن دارند. آسیابها با نمای کشتی مانند ساخته شدهاند. این نوع معماری برای تنظیم فشار آب و یا تشدید آن بوده است.
رومن گیرشمن در کتاب «هنر انسان» این سیستم را قدیمیترین سیستم آبیاری جهان در دوره باستان معرفی کردهاند و قدمت آن را در حدود ۱۴۰۰ تا ۱۵۰۰ سال عنوان میکنند که پژوهشهای جدید این قدمت را تایید میکنند.
همچنین در وسط رودخانه بر یکی از دهانهها آثار طاق عظیمی است که شبیه ایوانهای ساسانی بوده و با توجه به علاقه شاهان ساسانی میتوان آن را باقیماندهی جایگاه سردار و یا محتشمی در گذشته در نظر گرفت.
این سازهها پلبند عظیمی هستند که بعدها با تغییراتی در قسمتهای آن به آسیاب تبدیل شد. با توجه به طول زمان تغییراتی توسط سیلابها و عوامل انسانی رخ داده در آنها آخرین تغییرات را میتوان در زمان صفویه با تکامل سیر تولید آجر و تغییر در ابعاد آن به اندازه ۱۸.۵ در ۱۸.۵ در ۳.۵ سانتیمتر برشمرد.
درون آسیابها سنگ ۲ تکه قسمت پایین ثابت بود و بر اثر نیروی آب رودخانه چرخ بالایی به چرخش درآورده میشده است. در هر آسیاب پنج نفر کارگر وجود داشته که مسؤولیتهای مختلفی شامل مسوول گندم آوردن با قاطر، مسوول آوردن گندمها تا سنگ آسیاب، مسوول سنگ آسیاب و مسوول جمعآوری آرد داشتهاند.
همچنین یک نفر در شبها مسوول آسیاب بوده است. در گذشته در فصولی که میزان حجم آب رودخانه کم میشد برای بالا آمدن سطح آب و نیز انحراف آب به سمت آسیابها از سبدهای حصیری که درون آنها را از سنگ پر میکردند و روی هم قرار میگرفته استفاده میشده است که در مجموع تشکیل یک بند انحرافی را میدادند و در اصطلاح محلی به آن «چوسله» گفته میشد.
با توجه به ارزشهای تاریخی، معماری و فرهنگی این آسیابها به تازگی تلاشهایی توسط سازمان نوسازی بهسازی شهرداری دزفول برای حفظ، مرمت و بازسازی این آسیابها انجام شده که عمده این تلاشها زیر پل دوم دزفول که به آسیابهای شیخ و عماد معروف است، انجام شده است.
همچنین در زمینهی استفاده بهتر از طریق محوطهسازی و ایجاد سفرهخانهی سنتی در کنار این سازهها و بازسازی و راهاندازی چرخ یکی از آسیابها این مجموعه لقب موزه آب به خود گرفته که از آن استقبال خوبی شده است.
▧ 4 تصویر این بخش در دسترس نیست
تفاوت آسياب هاي شوشتر و دزفول
تفاوت آشكاري كه ميان آسياب هاي سيكا در شوشتر و آسياب هاي رعنا در دزفول وجود دارد ، آن است كه آسياب هاي رَعنا در بستر رودخانة دز قرار دارند در حالي كه آسياب هاي موسوم به سيكاي شوشتر در كنار رود گَرگَر واقع هستند و آسياب هاي گندم خُردكني و تهيّة آرد در شوشتر با استفاده از نيروي آب رودخانه كه از ارتفاعي چند متري به پايين مي ريخت ، سنگ آسياب را به گردش و چرخش در مي آورد و گندم ها را آرد مي كرد در حالی که چرخ های آسياب های دزفول با نيروی آب جاری رودخانه می چرخيدند .
گفته شده است كه در حدود 40 سال پيش به جاي كه آسياب هاي پيشين شوشتر ، غير از دو سه دستگاه به صورت آسياب باقي مانده است ، كارخانه هاي روغن كُنجد « اَرده » كشي ، يخ سازي و همچنين نيروگاه برق قرار داشته است و نيروي آب در اين ميان نقش اساسي داشته است .
اجاره بهاي آسياب هاي آبي دزفول
▧ تصویر در دسترس نیست
تصوير زير سند معامله اجاره بهای سنگ آسياب هاي آبي دزفول مشهور به آسياب هاي شيخيه است که در زمان ناصرالدين شاه به مبلغ پانزده هزار پول سياه دوران قاجار به اجاره داده شد . بهاي صلحنامة اين سند هشتاد ريال رايج ناصرالدين شاهي بود.
نمایش یا پنهان متن
بببخشید که حس و حوصله اش نبود که عکس ها رو ویرایش کنمgarfild
بالای پلش واساده بودم نگاه میکردم
mz56mz
دلشاد
zrnznn
mz56mz,
انشال...تشریف می آرید و از نزدیک میبینید
دلشاد,داداشی خودمممممممم
garfild
یعنی الان دعوتم کردی بیام دزفول
ژنرال
از خوزستان فقط اهواز رفتم!
آخرین ورود:
شما در حال مشاهده نسخه کامل سایت هستید. ←نسخه موبایل→