گشت غمناک دل و جان عقاب / چواز او دور شد ایّام شباب

دید کِش دور به انجام رسید / آفتابش به لب بام رسید

باید از هستی دل برگیرد / ره سوی کشور دیگر گیرد

خواست تا چاره ناچار کند / دارویی جوید و در کار کند

صبحگاهی ز پیِ چاره کار / گشت بر باد سَبُک سیر، سوار

گله که آهنگ چرا داشت به دشت / ناگه از وحشت پُر ولوله گشت

وان شبان بیم زده ، دل نگران / شد پیِ برّه نوزاد دوان

کبک در دامن خاری آویخت / مار پیچید و به سوراخ گریخت

آهو اِستاد و نگه کرد و رمید / دشت را خطّ غباری بکشید

لیک صیاد سرِ دیگر داشت / صید را فارغ و آزاد گذاشت

چاره مرگ نه کاریست حقیر / زنده را دل نَشَود از جان سیر

صید هر روزه به چنگ آمد زود / مگر آن روز که صیّاد نبود

آشیان داشت بر آن دامنِ دشت / زاغکی زشت و بد اندام و پَلَشت

سنگ ها از کفِ طفلان خورده / جان ز صد گونه بلا در برده

سال ها زیسته افزون ز شمار / شکم آکنده ز گند و مُردار

بر سرِ شاخ ورا دید عقاب / ز آسمان سوی زمین شد به شتاب

گفت: که ای دیده ز ما بس بیداد / با تو امروز مرا کار افتاد

مشکلی دارم اگر بگشایی / بکنم آن چه تو می فرمایی

گفت: ما بنده درگاه توایم / تا که هستیم هواخواه توایم

بنده آماده بگو فرمان چیست ؟ / جان به راهِ تو سپارم، جان چیست ؟

دل چو در خدمتِ تو شاد کنم / ننگم آید که ز جان یاد کنم

این همه گفت ولی با دل خویش / گفتگوی دگر آورد به پیش

که این ستمکارِ قوی پنجه ، کنون / از نیازست چنین زار و زبون

لیک ناگه چو غضبناک شَوَد / زو حسابِ من و جان پاک شود

دوستی را چو نباشد بنیاد / حَزم را بایدت از دست نداد

در دل خویش چو این رای گُزید / پَر زد و دور تَرَک جای گُزید

زار و افسرده چنین گفت عقاب / که مرا عمر حُبابی ست بر آب

راست است اینکه مرا تیز پَرست / لیک پروازِ زمان تیزترست!

من گذشتم به شتاب از در و دشت / به شتاب ایّام از من بگذشت

گر چه از عمر دلِ سیری نیست / مرگ می آید و تدبیری نیست

من و این شهپر و این شوکت و جاه / عمرم از چیست بدین حدّ کوتاه؟

تو بدین قامت و بالِ ناساز / به چه فنّ یافته ای عمر دراز ؟

پدرم از پدر خویش شنید / که یکی زاغ سیه رویِ پلید

با دو صد حیله به هنگام شکار / صد ره از چنگش کردست فرار

پدرم نیز به تو دست نیافت / تا به منزلگهِ جاوید شتافت

لیک هنگامِ دمِ بازپسین / چون تو بر شاخ شدی جایگزین

از سرِ حسرت با من فرمود/که این همان زاغ پلیدست که بود ؟

عمرِ من نیز به یغما رفته ست/ یک گُل از صد گُل تو شکفته ست!

چیست سرمایه این عمرِ دراز / رازی اینجاست تو بگشا این راز

زاغ گفت اَر تو دراین تدبیری / عهد کن تا سخنم بپذیری

عمرتان گر که پذیرد کم و کاست / دگری را چه گنه کاین ز شماست

زآسمان هیچ نیایید فرود / آخر از این همه پرواز چه سود ؟

پدر من که پس از سیصد و اند / کانِ اندرز بُد و دانش و پند

بارها گفت که بر چرخ اثیر / بادها راست فراوان تأثیر

بادها کز زِ بَرِ خاک وزند / تن و جان را نرسانند گزند

هر چه از خاک شَوی بالاتر/ باد را بیش گزندست و ضرر

تا بدان جا که بر اوج افلاک / آیتِ مرگ بُوَد پیکِ هلاک

ما از آن سال بسی یافته ایم/ کز بلندی رُخ بر تافته ایم

زاغ را میل کند دل به نشیب/ عمرِ بسیارش از آن گشته نصیب

دیگر این خاصیت مُردار است / عمرِ مردار خوران بسیار است

گند و مُردار بِهین درمان است / چاره درد تو ، زان آسان است

خیز و زین بیش رهِ چرخ مپوی / طعمه خویش بر افلاک مجوی

ناودان ، جایگهی سخت نکوست / به از آن کُنجِ حیاط و لبِ جوست

من که صد نکته نیکو دانم / راهِ هر برزن و هر کو دانم

خانه اندر پسِ باغی دارم / و اندر آن گوشه سُراغی دارم

خوان گسترده اَلوانی هست / خوردنی هایِ فراوانی هست

آنچه زان زاغ چنین داد سُراغ / گَندزاری بود اندر پسِ باغ

بویِ بد رفته از آن تا رهِ دور / معدنِ پَشِّه ، مُقامِ زنبور

نفرتش گشته بلایِ دل و جان / سوزش و کوریِ دو دیده از آن

آن دو همراه رسیدند از راه / زاغ بر سفره خود کرد نگاه

گفت: خوانی که چنین الوان است / لایق محضرِ این مهمان است!

می کنم شُکر که درویش نِیَم / خَجِل از ما حَضَرِ خویش نِیَم

گفت و بنشست و بخورد از آن گند / تا بیاموزد از او مهمان پند!

عمر در اوج فلک برده به سر / دم زده در نفسِ باد سحر

ابر را دیده به زیر پرِ خویش / حَیَوان را همه فرمانبر خویش

بارها آمده شادان ز سَفَر / به رَهَش بسته فَلَک طاق ظفر

سینه ی کبک و تذرو و تیهو / تازه و گرم ، شده طعمه او

اینک افتاده بر این لاشه و گَند / باید از زاغ بیاموزد پند

بوی ِ گندش دل و جان تافته بود / حال ِ بیماری دَق یافته بود

دلش از نفرت بیزاری ریش / گیج شد، بست دمی دیده خویش

یادش آمد که بر آن اوج فلک / هست پیروزی و زیبایی و مِهر

فَرّ و آزادی و فتح و ظفرست / نَفَسِ خُرَّمِ باد سحرست

دیده بگشود و به هر سو نگریست / دید گِردش اثری زین ها نیست

آنچه بود از همه سو خواری بود / وحشت و نفرت و بیزاری بود

بال بر هم زد و برجَست از جا / گفت که ای یار ببخشای مرا

سال ها باش و بدین عیش بناز / تو و مردار و تو و عمرِ دراز

من نی ام درخور این مهمانی / گَند و مردار تو را ارزانی

گر در اوجِ فلکم باید مُرد / عمر در گند بِه سَر نتوان بُرد

شهپر شاه هوا اوج گرفت / زاغ را دیده بر او ماند شگفت

سویِ بالا شد و بالا تر شد / راست با مهرِ فلک ، همسر شد

لحظه ای چند بر این لوحِ کبود / نقطه ای بود و دگر هیچ نبود