•پشه بند:با توجه به اینکه فعالیت خونخواری پشه آنوفل از غروب آفتاب تا قبل از طلوع ادامه دارد، استراحت در درون پشهبند مانع نیش زدن پشهها میشود. در بررسیهای انجام شده در مناطق بومی مالاریا در سالهای اخیر مشاهده شده است که کاربرد پشهبند آغشته به حشرهکشهای گروه پیرترویید، مانند پرمترین مانع مفیدی است که از تماس پشهها با انسان جلوگیری میکند. در بعضی از این مطالعهها استفاده از پشهبند آغشته به حشرهکش سبب کاهش تعداد پشهها و میزان بروز بیماری شده است. حتی اگر پشهبند پاره یا ناقص هم نصب شده باشد، باعث می شود که از بیماریهایی که از طریق حشرهها مانند مگس، شپش و کک منتقل می شود، جلوگیری کند. پشهبند بافته شده از نایلون یا پلیاتیلن را در محلول 15 تا 25 لیتر حشرهکش با غلظت 1 تا 2 درصد که در یک ظرف پلاستیک یا آلومینیوم تهیه شده باشد به مدت 1 دقیقه خیس کرده، سپس آن را پهن میکنند تا خشک شود. اثر حشرهکشی آن 6 تا 12 ماه دوام دارد. بهترین روش آغشته کردن پشهبند در محل کاربرد آن در روستا است که بین مردم توزیع گردد.
در یک برنامه پیشگیری، بیش از 2000000 پشهبند آغشته به سم در چند استان کشور چین توزیع شده است. در افرادی که از پشهبند استفاده کردند مالاریا 87 درصد کاهش یافته است. در ویتنام این برنامه برای 4000 نفر اجرا شده و کاهش موارد مالاریا همزمان با استفاده از پشهبند آغشته به سم 80 درصد بوده است. کاهش بهای پشهبند و حشرهکش مصرفی، سبب مصرف بیشتر آن توسط گروههای کم درآمد جامعه خواهد شد.
•دفعکنندهها (انگلیسی:Repellents):مصرف دورکنندهها مانند DEET با قیمت ارزان و با اثر طولانی (تا 10 ساعت)بر ضد حشرههای نیشزن موثر بوده است. این مواد به صورت پماد برای استعمال پوستی در قسمتهای باز بدن مانند گردن، زانو و مچ دست و پا به صورت محلول برای آغشته کردن لباس و وسایل خواب و پشهبند به کار میروند. صابون محتوی پرمترین و DEET به تازگی در نقاطی از آسیا برای اثر حشرهکشی آن مورد بررسی قرار گرفته است. اسپری پیرتروم (انگلیسی: Pyrethrom) که یک حشرهکش طبیعی است، سبب نابودی پشههای اطراف شخص خوابیده می شود. روشهای تدخینی مانند استفاده از کویل (انگلیسی: Coil) حشرهکش موثری میباشد.
•نصب توری (انگلیسی:Screening): یک وسیله استحفاظی فردی و خانوادگی است. تمام منافذی که اجازه ورود به پشهها را میدهند، مانند در، پنجره، سوراخها و منافذ مختلف باید با توری پوشانده شود.
•البسه: البسه محافظ در شرایط اختصاصی و مواردی که افراد به علت حرفه خود مجبور هستند که در ساعتهای حمله و گزیدن پشهها در خارج منزل باشند (مانند سربازان و کارگران)ارزش نسبی دارد.
•انتخاب محل زندگی (انگلیسی:Site selecting): محل سکونت دایمی یا موقت نباید همجوار با محل تکثیر پشهها باشد. انتخاب مسکن اهمیت بسیار دارد.
•انحراف پشهها از انسان به طرف حیوانها (انگلیسی:Zoo prophylaxis): سبب کاهش تماس پشه با انسان می شود.
مبارزه با لارو پشهها و کاهش منابع لاروی:
•روشهای مکانیکی (انگلیسی:Mechanical methods):روش های مکانیکی یا فیزیکی از قدیمیترین روش های مبارزه با لارو پشهها و کنترل مالاریا به شمار می رود. به طور کلی هدف روشهای مکانیکی عبارت است از: جلوگیری از ایجاد لانههای لاروی، از بین بردن لانههای موجود در اطراف اماکن انسانی از طریق زهکشی (انگلیسی: Drainage)، پرکردن و از بین بردن گودالها، حلبهای خالی، حوض و پوشش در یا سرپوش برای چاهها و مخزن آب خانهها.
کاشتن درخت اکالیپتوس در نواحی باتلاقی سبب خشک شدن باتلاق میشود. عدم توجه به بهداشت محیط در هنگام توسعه شهر یا روستا، احداث جادهها، برقراری نظام آبیاری و حفر چاههای آب، مخاطره آمیز میباشد. اینگونه برنامهها در ماطق مالاریاخیز خطر بیماری را دوچندان میکند و برای ناقلان شهری فرصت مناسبی به وجود میاورد.
•کنترل شیمیایی: کنترل شیمیایی شامل کاربرد مواد نفتی در سطح لانههای لاروی و لاروکشهای شیمیایی از گروه ترکیبهای ارگانوفسفره مانند تمفوس (انگلیسی: Temphos abate) است.
•روشهای زیستشناسی (انگلیسی:Biological methods): روشهای بیولوژیکی (زیستشناسی) شامل به کار گیری شکارچیها (انگلیسی: Predators)مانند ماهیخای لاروخوار (ماهی گامبوزیا که از قدیم کاربرد آن معمول بوده است و ماهی آ.فانیوس (انگلیسی: A.phanius) بومی جنوب ایران)و پاتوژنها مانند باسیلوس اسفاریکوس (انگلیسی: B.sphaericus)، باسیلوس تورنژنسیس (انگلیسی: B.thuringiensis H-14)در مبارزه با لارو پشهها موثر بوده، به صورت تجاری در دسترس میباشد. نظر به اینکه کابرد حشرهکشها باعث بروز مقاومت ناقل در مقابل آنان و همچنین سبب آلودگی محیط زیست انسان و دیگر موجودات می شود، کاربرد پاتوژنها جهت جانشینی مورد تاکید است. کاربرد باسیل در مناطقی که دارای لانههای لاروی محدود می باشد، موثر بوده و تکرار آن در نوع پودر و تابل یا گرانول و غیره لازم است.
jahani
•پشه بند:با توجه به اینکه فعالیت خونخواری پشه آنوفل از غروب آفتاب تا قبل از طلوع ادامه دارد، استراحت در درون پشهبند مانع نیش زدن پشهها میشود. در بررسیهای انجام شده در مناطق بومی مالاریا در سالهای اخیر مشاهده شده است که کاربرد پشهبند آغشته به حشرهکشهای گروه پیرترویید، مانند پرمترین مانع مفیدی است که از تماس پشهها با انسان جلوگیری میکند. در بعضی از این مطالعهها استفاده از پشهبند آغشته به حشرهکش سبب کاهش تعداد پشهها و میزان بروز بیماری شده است. حتی اگر پشهبند پاره یا ناقص هم نصب شده باشد، باعث می شود که از بیماریهایی که از طریق حشرهها مانند مگس، شپش و کک منتقل می شود، جلوگیری کند. پشهبند بافته شده از نایلون یا پلیاتیلن را در محلول 15 تا 25 لیتر حشرهکش با غلظت 1 تا 2 درصد که در یک ظرف پلاستیک یا آلومینیوم تهیه شده باشد به مدت 1 دقیقه خیس کرده، سپس آن را پهن میکنند تا خشک شود. اثر حشرهکشی آن 6 تا 12 ماه دوام دارد. بهترین روش آغشته کردن پشهبند در محل کاربرد آن در روستا است که بین مردم توزیع گردد.
در یک برنامه پیشگیری، بیش از 2000000 پشهبند آغشته به سم در چند استان کشور چین توزیع شده است. در افرادی که از پشهبند استفاده کردند مالاریا 87 درصد کاهش یافته است. در ویتنام این برنامه برای 4000 نفر اجرا شده و کاهش موارد مالاریا همزمان با استفاده از پشهبند آغشته به سم 80 درصد بوده است. کاهش بهای پشهبند و حشرهکش مصرفی، سبب مصرف بیشتر آن توسط گروههای کم درآمد جامعه خواهد شد.
•دفعکنندهها (انگلیسی:Repellents):مصرف دورکنندهها مانند DEET با قیمت ارزان و با اثر طولانی (تا 10 ساعت)بر ضد حشرههای نیشزن موثر بوده است. این مواد به صورت پماد برای استعمال پوستی در قسمتهای باز بدن مانند گردن، زانو و مچ دست و پا به صورت محلول برای آغشته کردن لباس و وسایل خواب و پشهبند به کار میروند. صابون محتوی پرمترین و DEET به تازگی در نقاطی از آسیا برای اثر حشرهکشی آن مورد بررسی قرار گرفته است. اسپری پیرتروم (انگلیسی: Pyrethrom) که یک حشرهکش طبیعی است، سبب نابودی پشههای اطراف شخص خوابیده می شود. روشهای تدخینی مانند استفاده از کویل (انگلیسی: Coil) حشرهکش موثری میباشد.
•نصب توری (انگلیسی:Screening): یک وسیله استحفاظی فردی و خانوادگی است. تمام منافذی که اجازه ورود به پشهها را میدهند، مانند در، پنجره، سوراخها و منافذ مختلف باید با توری پوشانده شود.
•البسه: البسه محافظ در شرایط اختصاصی و مواردی که افراد به علت حرفه خود مجبور هستند که در ساعتهای حمله و گزیدن پشهها در خارج منزل باشند (مانند سربازان و کارگران)ارزش نسبی دارد.
•انتخاب محل زندگی (انگلیسی:Site selecting): محل سکونت دایمی یا موقت نباید همجوار با محل تکثیر پشهها باشد. انتخاب مسکن اهمیت بسیار دارد.
•انحراف پشهها از انسان به طرف حیوانها (انگلیسی:Zoo prophylaxis): سبب کاهش تماس پشه با انسان می شود.
مبارزه با لارو پشهها و کاهش منابع لاروی:
•روشهای مکانیکی (انگلیسی:Mechanical methods):روش های مکانیکی یا فیزیکی از قدیمیترین روش های مبارزه با لارو پشهها و کنترل مالاریا به شمار می رود. به طور کلی هدف روشهای مکانیکی عبارت است از: جلوگیری از ایجاد لانههای لاروی، از بین بردن لانههای موجود در اطراف اماکن انسانی از طریق زهکشی (انگلیسی: Drainage)، پرکردن و از بین بردن گودالها، حلبهای خالی، حوض و پوشش در یا سرپوش برای چاهها و مخزن آب خانهها.
کاشتن درخت اکالیپتوس در نواحی باتلاقی سبب خشک شدن باتلاق میشود. عدم توجه به بهداشت محیط در هنگام توسعه شهر یا روستا، احداث جادهها، برقراری نظام آبیاری و حفر چاههای آب، مخاطره آمیز میباشد. اینگونه برنامهها در ماطق مالاریاخیز خطر بیماری را دوچندان میکند و برای ناقلان شهری فرصت مناسبی به وجود میاورد.
•کنترل شیمیایی: کنترل شیمیایی شامل کاربرد مواد نفتی در سطح لانههای لاروی و لاروکشهای شیمیایی از گروه ترکیبهای ارگانوفسفره مانند تمفوس (انگلیسی: Temphos abate) است.
•روشهای زیستشناسی (انگلیسی:Biological methods): روشهای بیولوژیکی (زیستشناسی) شامل به کار گیری شکارچیها (انگلیسی: Predators)مانند ماهیخای لاروخوار (ماهی گامبوزیا که از قدیم کاربرد آن معمول بوده است و ماهی آ.فانیوس (انگلیسی: A.phanius) بومی جنوب ایران)و پاتوژنها مانند باسیلوس اسفاریکوس (انگلیسی: B.sphaericus)، باسیلوس تورنژنسیس (انگلیسی: B.thuringiensis H-14)در مبارزه با لارو پشهها موثر بوده، به صورت تجاری در دسترس میباشد. نظر به اینکه کابرد حشرهکشها باعث بروز مقاومت ناقل در مقابل آنان و همچنین سبب آلودگی محیط زیست انسان و دیگر موجودات می شود، کاربرد پاتوژنها جهت جانشینی مورد تاکید است. کاربرد باسیل در مناطقی که دارای لانههای لاروی محدود می باشد، موثر بوده و تکرار آن در نوع پودر و تابل یا گرانول و غیره لازم است.