حدود ۱۰ درصد مردم به بیماری کلیه مبتلا هستند، ولی چون مرحلهٔ ابتداییاش بینشانه است، اغلب دیده نمیشود. این را بیمارستان دانشگاهی تورکو (Tyks) اعلام کرده است.
بیماری آرام آرام پیش میرود، چون بیماری خفیف کلیه معمولاً هیچ نشانهای نمیسازد.
«نشانهها معمولاً تازه وقتی پیدا میشوند که نارسایی کلیه بدتر شده باشد.»
ماریت ووئورلا (Maarit Wuorela)، پزشک ارشد مرکز کلیهٔ بیمارستان دانشگاهی تورکو
«برای همین مهم است که کسانی که در گروههای پرخطرند بهموقع بررسی شوند، چون تشخیص بیماری کلیه با آزمایشهای ساده و نسبتاً ارزان آزمایشگاهی ممکن است.»
ماریت ووئورلا
کلیهها مایع و مواد زائد را از بدن بیرون میبرند و کارهای حیاتی دیگری هم دارند.
خطر برای چه کسانی بیشتر است
به گفتهٔ انجمن نفرولوژی فنلاند، بیشترین خطر متوجه کسانی است که دیابت، فشار خون بالا یا بیماری شریانی دارند. افزون بر آن، اضافهوزن زیاد و سیگار خطر را بالا میبرند. بیماری کلیه میتواند ارثی هم باشد.
بیشترین موارد در سالمندان است، و این هم پدیدهای عادی است که کار کلیهها با بالا رفتن سن کمکم ضعیف شود. ولی پاتریک فینه (Patrik Finne)، متخصص نفرولوژی و استاد دانشگاه، پیشتر به ایلتاسانومات یادآوری کرده بود که این فقط بیماری سالمندان نیست.
«اگر جوانی دیابت نوع دو یا فشار خون بالا داشته باشد، یا اضافهوزن چشمگیری داشته باشد، آن وقت واقعاً باید نگران کلیهها هم بود و وضعشان را بررسی کرد.»
پاتریک فینه
تشخیص زودهنگام میتواند برای نمونه از نیاز به دیالیز در آینده جلوگیری کند.
وقتی بیماری نشانه میدهد
نشانهها میتواند اینها باشد:
• خستگی مداوم
• افت توان و کارایی
• دشواری در تمرکز
• اختلال خواب
• خارش پوست
• گرفتگی عضلات
در اطلاعیهٔ بیمارستان آمده است که نشانههای دیررس شامل بیاشتهایی، تهوع و کاهش وزن هم میشود. و این نکته: در بعضی بیماریهای کلیه مقدار زیادی پروتئین وارد ادرار میشود، که میتواند به شکل ورم در مچ پا، ساق یا پلکها خودش را نشان دهد.
به گفتهٔ کارشناسان، تشخیص بهموقع مهم است چون با درمان درست میشود پیشرفت بیماری را بهطور چشمگیری کند کرد.
«کند شدن پیشرفت بیماری در مرحلهٔ ابتدایی میتواند از رسیدن به بیماری کلیوی مرحلهٔ نهایی و از نیاز به دیالیز جلوگیری کند.»
ماریت ووئورلا
چرا اینقدر شایع است و کسی خبر ندارد
بیماری کلیه به اندازهٔ دیابت نوع دو برای مردم آشنا نیست، ولی بر پایهٔ پژوهشها حدود ۱۰ درصد مردم به آن مبتلا هستند. بخشی از آنها تشخیص گرفتهاند، و بسیاری بیآنکه بدانند بیمارند.
از مردم، در نمونهگیری تصادفی، کراتینین بالا داشتهاند
دیگر، دفع بیش از حد پروتئین در ادرار داشتهاند
کراتینین بالا یعنی کلیهها آسیب دیدهاند و مواد زائد را به شکل عادی دفع نمیکنند. دفع بیش از حد پروتئین در ادرار هم نشانهٔ دیگری از آسیب کلیه است.
چه آزمایشی بخواهیم: دو اسم که باید بدانید
این جعبه افزودهٔ ماست و از توصیهٔ درمانی ملی Käypä hoito خوانده شده. گزارش اصلی میگوید «آزمایشهای ساده و ارزان»، ولی نامشان را نمیگوید.
• eGFR، یعنی برآورد سرعت فیلتر شدن خون در کلیه. از روی کراتینین خون بهعلاوهٔ سن و جنسیت حساب میشود. یک آزمایش خون ساده.
• U-AlbKre، یعنی نسبت آلبومین به کراتینین در یک نمونهٔ ادرار. توصیه این است که از ادرار صبحگاهی گرفته شود.
و نکتهای که ممکن است جانتان را نجات دهد: فقط eGFR کافی نیست. کار کلیه میتواند ضعیف شود در حالی که دفع آلبومین در ادرار طبیعی است. برای همین هر دو آزمایش لازم است.
چه کسانی باید سالانه بررسی شوند:
• در دیابت نوع دو، غربالگری از همان زمان تشخیص و سالانه.
• در دیابت نوع یک، بررسی در زمان تشخیص و سپس غربالگری سالانه از پنج سال پس از تشخیص.
• در فشار خون بالا، غربالگری شیمیایی ادرار و همان نسبت آلبومین به کراتینین جزو بررسیهای پایه است.
• اگر بیماری کلیه تشخیص داده شد، پیگیری با همین دو آزمایش، دستکم سالی یک بار.
کجا برویم: اگر شاغل هستید، بهداشت کار (työterveyshuolto) کارفرما معمولاً سریعترین مسیر است. در غیر این صورت مرکز بهداشت (terveysasema) هیوینوینتیآلوهٔ خودتان. وقت که گرفتید، بگویید در کدام گروه خطر هستید و همین دو آزمایش را نام ببرید.
چطور از سلامت کلیه مراقبت کنیم
این فهرست در خود گزارش اصلی آمده است.
• به وزن طبیعی برسید.
• سیگار را ترک کنید.
• فعال بمانید و ورزش کنید.
• متنوع و سالم بخورید.
• از نمک زیاد بپرهیزید، چون فشار خون را بالا میبرد.
• اگر فشار خونتان بالاست، مطمئن شوید که تا رسیدن به هدف درمان میشود.
• اگر دیابت دارید، خوب درمانش کنید.
• از مصرف زیاد و منظم مسکنهای ضدالتهاب بپرهیزید.
جعبهٔ «چه آزمایشی بخواهیم» افزودهٔ ماست و در گزارش اصلی نیست؛ نام آزمایشها و بازههای غربالگری امروز از توصیهٔ درمانی ملی خوانده شده. فهرست مراقبت از کلیه در خود گزارش هست.
این مطلب گزارش خبری است، نه توصیهٔ پزشکی. نشانههایی مثل خستگی و دشواری تمرکز دهها دلیل دیگر هم دارند؛ تصمیم با پزشک است، نه با یک مطلب اینترنتی.
این گزارش نخستین بار ۲۳ تیر ۱۴۰۵ (۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۶) در ایلتاسانومات منتشر شده و بعداً دوباره در صدر سایت آمده است. پس خبر امروز نیست، ولی محتوایش همچنان معتبر است.
منبع: Ilta-Sanomat، بر پایهٔ اطلاعیهٔ بیمارستان دانشگاهی تورکو.