بحرانی نامرئی در فنلاند؛ آمار واقعی بسیار تلخ‌تر است

میکا پاسولاینن (Mika Paasolainen)، مدیر حوزهٔ خدمات در سازمان رینه‌کوتی (Rinnekodit)، به‌ویژه نگران بی‌خانمانی جوانان (nuorten asunnottomuus) است: «متأسفانه بی‌خانمانی جوانان روندی رو به رشد است. این بزرگ‌ترین نگرانی دربارهٔ آن‌هاست.»

بر اساس گزارش بی‌خانمانی مرکز ساخت‌وساز مسکن با حمایت دولت (Valtion tukeman asuntorakentamisen keskus)، سهم افراد زیر ۲۵ سال از بی‌خانمان‌ها نسبت به سال پیش نزدیک ۴۰ درصد افزایش یافته است. جوانان از نظر آماری ۱۷ درصد همهٔ بی‌خانمان‌های تنها را تشکیل می‌دهند.

ایلتالهتی همراه یک بازدید «شب بی‌خانمان‌ها» (Asunnottomien yö) شد که دیاکونیسالایتوس (Diakonissalaitos) برگزار کرده بود و پاسولاینن در آن از وضع بی‌خانمانی در فنلاند گفت.

چه کسانی بیشتر در خطرند؟

به گفتهٔ پاسولاینن، علاوه بر جوانان، سهم مهاجران از بی‌خانمان‌ها بالاست. در آینده بی‌خانمانی سالمندان هم ممکن است به چالش تبدیل شود: «افزایش آسیب‌های مصرف مواد در سالمندان، بالا رفتن هزینهٔ زندگی و تغییر وضع مالی پس از مرگ همسر می‌تواند سالمند را به بی‌خانمانی بکشاند.»

بی‌خانمانی در فنلاند دومین سال پیاپی افزایش یافته است. به گفتهٔ او، تورم، کمبود آپارتمان‌های اجاره‌ای با قیمت مناسب و رشد بیکاری از دلیل‌های آن هستند. همچنین مسکن حمایتی بر اساس مدل «اول خانه» به اندازهٔ کافی در فنلاند در دسترس نیست.

«فشارسنج کرامت انسانی» (Ihmisarvobarometri) دیاکونیسالایتوس نشان می‌دهد که از نظر فنلاندی‌ها، بی‌خانمانی آشکارترین چهرهٔ محرومیت است و شبکه‌های حمایتی افراد آسیب‌پذیر کافی نیست. پاسولاینن می‌گوید: «خانهٔ خود آدم، در کنار روابط اجتماعی و خانوادگی، مهم‌ترین شبکهٔ امنیت است.»

چرا آدم‌ها بی‌خانمان می‌شوند؟

به گفتهٔ او، پشت بی‌خانمانی معمولاً مجموعه‌ای از مشکلات است و یک دلیل واحد ندارد: «هم‌زمان شدن چند مسئله ممکن است به جایی برسد که اجاره پرداخت نشود یا مشکل اداره کردن زندگی خودش را در شکایت همسایه‌ها و گزارش مزاحمت نشان دهد.» مثلاً مصرف طولانی مواد می‌تواند آدم را از خانواده دور کند و حمایت نزدیکانش را از او بگیرد.

به همین دلیل، او جزیره‌ای بودن نظام خدمات را هم مشکل می‌داند: «نظام خدمات ما اغلب هر بار یک مسئله را درست می‌کند. شاید باید فکر کرد که آیا می‌شود هم‌زمان در چند حوزه حمایت کرد.»

راه‌حل: «اول خانه»

پاسولاینن که سه دهه با افراد آسیب‌پذیر کار کرده، مدل «اول خانه» (Asunto ensin) را یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از بی‌خانمانی می‌داند. در این مدل، اول به بی‌خانمان خانه‌ای از خودش داده می‌شود تا پایه‌ای امن برای بهتر کردن وضع زندگی و بهبود فراهم شود. به گفتهٔ او این مدل به‌ویژه برای کسانی که با مواد درگیرند مؤثر بوده است: «بی‌شک بیشترین اثر را همین دارد.»

به گفتهٔ او، یکی از ماندگارترین پیش‌داوری‌ها دربارهٔ بی‌خانمانی این است که افراد وابسته به مواد خطرناک‌اند یا قصد آسیب زدن به دیگران را دارند. در واقع ماجرا بیشتر تلاش برای زنده ماندن در وضعی سخت است. او می‌گوید با جوانان بی‌خانمان به‌ویژه تلاش می‌کنند دوباره با خانواده‌شان ارتباط برقرار کنند.