اگر شما هم ایمیلی گرفته اید که با جزئیات درست از کار شما تعریف می کند و بعد پول می خواهد، این ماجرا را بخوانید. کلاهبرداری اینترنتی روز به روز رایج تر می شود و ویژگی تازه اش، حس شخصی و واقعی بودن است.
خبرنگار یله (Yle)، که در کنار روزنامه نگاری شش کتاب هم منتشر کرده، می نویسد: «برای اولین بار در زندگی ام پیام کلاهبرداری ای گرفتم که مرا شخصاً خطاب می کرد و دلم می خواست باورش کنم.»
کلاهبردارها به تازگی سراغ ایمیل نویسندگان فنلاندی هم رفته اند. اتحادیهٔ نویسندگان (Kirjailijaliitto) و اتحادیهٔ نویسندگان غیرداستانی فنلاند (Suomen tietokirjailijat) روز دوشنبه دقیقاً دربارهٔ همین پیام ها به اعضایشان هشدار دادند.
قلاب چه بود؟
پیام با فنلاندی تقریباً بی غلط از جذابیت تازه ترین کتاب او نوشته بود و محتوای کتاب را کاملاً درست توصیف کرده بود. خبرنگار حدس می زند پیام را هوش مصنوعی نوشته که نوشته های آدم های واقعی دربارهٔ کتاب را در اینترنت پیدا کرده و از رویشان پیامی دلربا ساخته است.
بعد قلاب آمد: قرار بود کتاب او برای اعضای یک باشگاه کتاب بین المللی خوانده شود. فقط باید تا صدها یورو می پرداخت و کتاب را در سرویس آن ها بارگذاری می کرد؛ آن جا انبوهی خوانندهٔ علاقه مند منتظرش بودند.
سایت لایم لایت بوک کلاب (Limelight Book Club) کاملاً حرفه ای به نظر می رسید. اما خبرنگار چک کرد و دید سایت فقط چند روز پیش از رسیدن ایمیل راه افتاده است.
«مدیرعامل» به تماس تصویری راضی شد
کم پیش می آید کلاهبردار پیامی شخصی برای خبرنگاری بفرستد که کارش راستی آزمایی است. او تصمیم گرفت ببیند گفت وگو را تا کجا می شود پیش برد. ایمیل ها به ایمیل کاری اش می رفت و امضای او نشان می داد در یله کار می کند؛ پس شغلش را پنهان نکرد.
پرسید چه کسانی باشگاه را می گردانند، چون سایت نام، اطلاعات تماس یا حتی شهر هیچ کس را نداشت. در جواب فهرستی از نام ها آمد و همان نام ها با عکس روی سایت هم ظاهر شد. ادعا شد دفتر باشگاه در بیرمنگام بریتانیاست.
پس از چند ایمیل، پیشنهاد تماس تصویری داد و خیلی زود با خود «مدیرعامل» تماس برقرار شد؛ مردی با نام آیِنی ساموئل (Ayeni Samuel). نام واقعی اش معلوم نشد. اول فقط صفحهٔ سیاه بود؛ بیش از شش دقیقه طول کشید تا دوربین را روشن کند و از پشت صحنه صدای خش خش می آمد. بعد با پیراهن یقه دار و کراوات ظاهر شد.
صفحهٔ فیسبوک باشگاه فقط دو سه دنبال کننده داشت، اما روی سایت عکس هایی از جلسه های کتاب خوانی و خوانندگان مشتاق بود. وقتی خبرنگار پرسید خوانندهٔ فنلاندی زبان چه فایده ای برای کتاب فنلاندی دارد، جواب این بود: «باشگاه ما بین المللی است، پس خوانندگانی با پیشینه های گوناگون داریم.» ساموئل گفت هیچ کس در تیم از باشگاه حقوق نمی گیرد. وقتی خبرنگار مستقیم پرسید که آیا این کلاهبرداری است، به شدت انکار کرد.
عکس های دزدیده شده
بیشتر عکس های اعضای تیم با ابزارهای هوش مصنوعی اوپن ای آی یا گوگل ساخته شده بود. عکس دو نفر اما از پروفایل هایشان در سایت گودریدز (Goodreads) برداشته شده بود و آن ها آدم های واقعی بودند:
- الکسیس (Alexis)، که «رئیس باشگاه» معرفی شده بود، در واقع یک روزنامه نگار کانادایی است. او پیام خبرنگار را هم کلاهبرداری فرض کرد و هفته ها جواب نداد: «هرگز اسم این گروه را نشنیده ام. هیچ دلیلی ندارند از عکس من استفاده کنند.»
- زن دیگری که با لقب «گریفین» «مدیر روابط با نویسندگان» معرفی شده بود، لورن احمد (Lauren Ahmad) است؛ کتاب دوستی واقعی در ایالت جورجیای آمریکا. استفاده از عکسش برای او «شوک و غافلگیری» بود.
ساموئل هرگز مدرکی که وعده داده بود از گروه بزرگ واتساپ نفرستاد. سایت باشگاه حالا از اینترنت ناپدید شده است. به گفتهٔ خبرنگار، کلاهبرداری های مشابه مدام زیاد می شوند: ابزارهای هوش مصنوعی شخصی سازی پیام و کیفیت ترجمه را آسان کرده اند و نویسندگان فنلاندی این روزها در شبکه های اجتماعی از آن می گویند. تینا رائه وارا (Tiina Raevaara)، که هم داستان و هم غیرداستان می نویسد، می گوید گاهی تقریباً هر روز چنین پیامی می گیرد.
اگر چنین ایمیلی گرفتم چه کنم؟
خبر منبع راهنمای مشخصی نمی دهد؛ این ها نکته های عمومی است که از خود ماجرا درمی آید:
- پول پیش از هر چیز، زنگ خطر است. ناشر، باشگاه کتاب یا کارفرمای واقعی برای «فرصت» از شما پول نمی خواهد.
- سن سایت را چک کنید. سایتی که چند روز پیش ساخته شده و نام و نشانی واقعی ندارد، نشانهٔ روشن کلاهبرداری است.
- عکس ها را جست وجو کنید. با جست وجوی تصویری گوگل می شود دید عکس «اعضای تیم» از جای دیگری برداشته شده یا نه.
- پول نپردازید و اطلاعات بانکی ندهید. اگر پرداخته اید، فوراً با بانک خود تماس بگیرید و به پلیس گزارش جرم (rikosilmoitus) بدهید؛ این کار در فنلاند آنلاین هم ممکن است.
