مراکز داده کی در قبض برق دیده می‌شوند؟ برآورد کارشناس از زمستان پیش رو

مراکز داده در فنلاند با سرعت ساخته می‌شوند و همین نگرانی‌ای ساخته است که همه‌مان یک شکلش را می‌شناسیم: آیا برق تمام می‌شود و قبض زمستان گران‌تر می‌شود؟

پاسخ کوتاه یک کارشناس: دست‌کم زمستان پیش رو نه.

«دست‌کم زمستان آینده، مراکز داده هنوز تأثیر چشمگیری بر قیمت برق نمی‌گذارند.»

این را پتری والیسوئو (Petri Välisuo)، استاد مهندسی اتوماسیون دانشگاه واسا، می‌گوید. تخصص کاری او اتوماسیون پایدار و کم‌مصرف است.

ابعاد ماجرا چقدر است؟

بیش از صد پروژه در جریان است. به گفتهٔ شرکت شبکهٔ سراسری برق، Fingrid، تا نیمهٔ اوت مجموع توان نهایی برنامه‌ریزی‌شدهٔ پروژه‌هایی که قرارداد اتصال امضا کرده بودند نزدیک ۵ گیگاوات بوده است.

چرا فنلاند؟ به گفتهٔ والیسوئو پشت این علاقه دهه‌ها سرمایه‌گذاری فنلاند روی برق پاک است. حرف او این است که حالا باید سودش را بیشینه و زیان‌هایی را که ناگزیر می‌آیند کمینه کرد.

نکتهٔ دیگر: صنعت انرژی مدت‌ها منتظر مشتری بزرگی بود که برق بخواهد تا بشود برق را فروخت. به همین دلیل بستن قرارداد تأمین برق برای مراکز داده حالا آسان است.

چرا عدد ۵ گیگاوات گمراه‌کننده است

معمولاً مصرف انرژی مراکز داده را از روی توان اتصالی که اعلام می‌کنند می‌سنجند. ولی توان اعلام‌شده در قراردادهای Fingrid بزرگ‌تر از توان متوسط واقعی این مراکز است؛ مصرف واقعی می‌تواند کمتر دربیاید.

دلیلش ساده است: اتصال برق را بر اساس بیشینهٔ بار اندازه می‌گیرند و مرکز داده لزوماً همیشه با تمام توان کار نمی‌کند.

خنک‌کردن، نقطهٔ واقعی مصرف

بخش بزرگی از برق صرف خنک‌کردن سالن‌های سرور می‌شود — و دقیقاً به همین دلیل فنلاند خنک برای این صنعت جذاب است.

همین‌جا بزرگ‌ترین امکان صرفه‌جویی هم هست. امروز بیشتر مراکز داده خنک‌کاری هوایی دارند، در حالی که خنک‌کاری مایع کارآمدتر است: مایع را مستقیم دور پردازنده‌ها و کارت‌های گرافیک می‌گرداند. این روش به‌ویژه در سرورهای هوش مصنوعی که گرمای زیادی تولید می‌کنند رواج پیدا می‌کند.

روی دیگر سکه را هم والیسوئو می‌گوید: اگر مراکز داده کم‌مصرف‌تر شوند، استفاده از آن‌ها ارزان‌تر می‌شود و در نتیجه بیشتر از آن‌ها استفاده می‌شود.

پس نگرانی واقعی کجاست؟ در نوسان قیمت

به گفتهٔ والیسوئو مشکل بزرگ‌تر در آینده نه سطح قیمت که جهش‌های ناگهانی قیمت برق بورسی است — و برای مهارشان به توان تنظیمی بیشتری نیاز است.

چیزی که در این میان تعیین‌کننده است تولید بادی است: وقتی توربین‌ها می‌ایستند، قیمت می‌تواند بالا برود. و ظرفیت بادی لزوماً همان وقتی در دسترس نیست که مراکز داده به آن نیاز دارند.

راه‌حل محتمل خودِ همان مراکز داده‌اند: سامانه‌های باتری و نیروگاه‌های پشتیبانی که کنارشان ساخته می‌شود می‌توانند قیمت را هموار کنند — باتری وقتی برق کم است به شبکه می‌دهد و وقتی فراوان است شارژ می‌شود. اگر باتری هم خالی شود، نیروگاه‌های موتوری پشتیبان هم می‌توانند وارد بازار برق شوند — البته به شرطی که مشوق مناسبی وجود داشته باشد.

والیسوئو خودش سرپرست پروژه‌ای است که دانشگاه واسا، آبو آکادمی، آموزشکدهٔ عالی نوویا و آموزشکدهٔ عالی واسا در آن همکاری می‌کنند؛ هدفش این است که روشن کند مصرف انرژی مراکز داده را چطور می‌شود پایین‌تر آورد.