در حال حاضر برای فنلاند ۱۴۵ مرکز دادهٔ تازه برنامه‌ریزی شده است. به نظر یوکا مانر (Jukka Manner)، استاد فناوری شبکه‌های داده در دانشگاه آلتو، این سرعت زیادی تند است.
نگرانی اصلی او دو چیز است: چه مقدار از این سرمایه‌گذاری‌های بزرگ واقعاً در فنلاند می‌ماند، و برقی که این مراکز می‌خورند چه بر سر بقیهٔ جامعه می‌آورد.
«هیچ‌کس تصویر کاملی از فنلاندِ مراکز داده در دست ندارد.»
مرکز داده یعنی چه؟ یک یخچال غول‌پیکر
مانر جلوی کارگاه عظیم مرکز دادهٔ مایکروسافت در اسپو، ساده‌اش می‌کند:
«مثل یک یخچال غول‌پیکر است. آن تو در آینده بیست هزار سونای داغ خواهد بود که باید خنک نگهشان داشت.»
حساب خودش: توان برق بیشینهٔ مرکز دادهٔ هپوکوروِن‌کالیو در اسپو حدود ۲۰۰ مگاوات است، یعنی ۲۰۰ هزار کیلووات. توان کورهٔ سونای یک خانواده ۱۰ کیلووات است — پس بیست هزار سونا به اندازهٔ این یک مرکز داده برق می‌خورند. با یک تفاوت: سونا را هفته‌ای یک‌بار یا دوبار روشن می‌کنند، مرکز داده شبانه‌روز مصرف می‌کند.
پیشینه: نخستین مرکز دادهٔ بزرگ پاییز ۲۰۱۱ در کارخانهٔ کاغذ قدیمی سوما راه افتاد، وقتی گوگل نخستین سرمایه‌گذاری‌اش را در فنلاند انجام داد. بنا بر اعلام خود گوگل، در مجموع ۴٫۵ میلیارد یورو در هامینا سرمایه‌گذاری شده است. در سپتامبر هم گوگل سرمایه‌گذاری ۱۳ میلیارد یورویی در چهار شهر را اعلام کرد.
چقدرش در فنلاند می‌ماند؟
به نظر مانر این کسب‌وکار ارزش‌افزودهٔ محلی پایینی دارد و سود واقعی‌اش برای فنلاند روشن نیست، هرچند پروژه‌ها اغلب به‌عنوان سرمایه‌گذاری‌های مهم معرفی می‌شوند.
«پول زیادی در مراکز دادهٔ فنلاند سرمایه‌گذاری می‌شود که هیچ‌کس نمی‌داند واقعاً چقدرش به فنلاند می‌رسد.»
در کارگاه مایکروسافت در اسپو، تابلوهای محوطه به یک شرکت ساختمانی ایرلندی تعلق دارد که در مراکز داده تخصص دارد. به گفتهٔ مانر، سازنده‌ها و بخشی از نیروی کار اغلب از خارج می‌آیند و ارزش اصلیِ خدمات در جاهای دیگر اروپا با مالیات کمتر فروخته می‌شود. داخل سالن‌های بزرگ هم می‌تواند کامپیوترهایی باشد که جای دیگری ساخته شده‌اند.
«مراکز داده به‌خاطر هزینه‌ها به فنلاند می‌آیند. حتی یک نفر هم از دانش یا فناوری سطح‌بالا حرف نزده است.»
او می‌خواهد تصمیم‌گیری بر دانستهٔ مطمئن بنا شود، نه بر آرزواندیشی: «دادهٔ کافی نداریم. مثلاً دربارهٔ همان درصد داخلی‌بودن، هیچ‌جا دقیق چیزی گفته نمی‌شود.»
و برق؟
فنلاند همین حالا هم گاهی به برق وارداتی وابسته است. بر پایهٔ محاسبهٔ مانر، تنها چهار مرکز دادهٔ برنامه‌ریزی‌شدهٔ مایکروسافت می‌توانند مصرف برق کل کشور را ده درصد بالا ببرند. این چهارتا در توان کامل، به اندازهٔ نیاز برقِ حدود ۲٫۲ میلیون فنلاندی انرژی می‌خواهند.
در ایرلند مراکز داده همین حالا تقریباً به اندازهٔ کل خانوارها برق مصرف می‌کنند. به گفتهٔ مانر، ما هم در همان مسیریم.
«این مراکز داده که نیروگاه هسته‌ای با خودشان نمی‌آورند.»
او می‌ترسد رشد تقاضا قیمت برق را نه‌فقط برای مصرف‌کننده، بلکه برای صنایع سنتی — جنگل، شیمی و فلز — هم بالا ببرد، که اثر اجتماعی گسترده‌تری دارد: «به نفع صادرات ما نیست.» تولید برق تازه به همان سرعتِ ساخت مراکز داده برنامه‌ریزی نشده است.
گرمای هدررفته: بیشترش به هوا می‌رود
استفاده از گرمای هدررفتهٔ (hukkalämpö) مراکز داده به گفتهٔ مانر در عمل سخت است: گرما اغلب دمای پایینی دارد و مراکز دور از مصرف‌کننده‌های ممکن‌اند. استثنا همان‌جایی است که مصاحبه در آن انجام شده — مرکز مایکروسافت در اسپو که بخشی از گرمایش به شبکهٔ گرمایش شهری (kaukolämpö) می‌رود.
خودش در پژوهشی در سال ۲۰۱۹ دربارهٔ صرفهٔ اقتصادی استفاده از این گرما شرکت داشته، پس جنبه‌های مثبت را هم می‌شناسد: «لولهٔ گرمایش شهری که در هر مزرعه‌ای نیست، و آن گرما مستقیم قابل‌استفاده نیست.»
منبع: Yle — گزارش ماری وِسانومی (Mari Vesanummi)، ۱۶ مهر ۱۴۰۵ (۸ اکتبر ۲۰۲۶)، به‌روزشده در ۱۷ مهر.