انجمن هماتولوژی آمریکا (ASH) در سپتامبر توصیههای تازهای برای تشخیص کمبود آهن (raudanpuute) منتشر کرد و در آنها حد تشخیصی فریتین (ferritiini) را بالاتر از قبل گذاشت.
گابریله سوِد (Gabriele Sved)، متخصص مغز و اعصاب و پزشک مسئول کلینیک خواب Terveystalo در هلسینکی، میگوید همین تغییر در فنلاند هم لازم است.
فریتین چیست؟
فریتین پروتئینی است که آهن را ذخیره میکند، و مقدارش در خون نشان میدهد ذخیرهٔ آهن بدن در چه وضعی است. فریتین پایین یکی از نشانههای کمبود آهن است.
عددهای تازه
بحث دربارهٔ مقدار فریتین زنان سالهاست ادامه دارد و پرسش اصلی همیشه همین بوده: مرز میان «خیلی پایین» و «کافی» کجاست؟ در آمریکا حالا تلاش میکنند رویههای متفاوت را یکدست کنند.
حد تشخیصی تازهٔ کمبود آهن در بزرگسالان، از جمله افراد قاعدهشونده و باردار
در گروههای پرخطر مثل کسانی با قاعدگی پرخون و بارداران مبتلا به کمخونی
بازهای که پنج پزشک فنلاندی پیشتر در پاسخ به همین پرسش گفته بودند
در فنلاند چه عددی ملاک است
به گفتهٔ سوِد، حدهای آزمایشگاهی که امروز در فنلاند و بهطور گسترده در سطح بینالمللی به کار میرود قدیمی است.
«خیلی خوب است که دوباره دربارهٔ مرزهای فریتین بحث میشود. حدهای آزمایشگاهی امروز قدیمیاند و به احتمال زیاد بسیاری از موارد کمبود آهن را دستکم میگیرند.»
گابریله سوِد
مقادیر مرجع (viitearvot) فریتین در فنلاند از آزمایشگاهی به آزمایشگاه دیگر کمی فرق میکند. سوِد از جمله به Synlab اشاره میکند که در آن حد پایین بازهٔ مرجع برای زن بزرگسال ۱۳ است. به نظر او چنین حد پایینی به کمتشخیصی کمبود آهن میانجامد.
«اگر کسی نشانههای کمبود آهن داشته باشد و فریتین یک زن مثلاً ۱۷ باشد، من همانجا کمبود آهن آشکار را تشخیص میدهم.»
گابریله سوِد
در کلینیک خواب، به گفتهٔ او، از حدهای بالاتری استفاده میکنند: کمبود آهن را وقتی تشخیص میدهند که فریتین زیر ۵۰ تا ۷۵ باشد. یعنی پاسخ به این بستگی دارد که چه کسی، در چه وضعیتی بررسی و تشخیص میدهد.
ولی این یعنی همه باید عدد خاصی را هدف بگیرند؟
نه. سوِد صریح میگوید حد تشخیصی تازه به این معنا نیست که هر زنی باید دنبال رسیدن به عدد مشخصی باشد.
«فریتین را همیشه باید نسبت به وضعیت آن آدم و نشانههای احتمالیاش تفسیر کرد. اگر حال کسی خوب است و نشانهای از کمبود آهن ندارد، اندازهگیری روتین فریتین را توصیه نمیکنم.»
گابریله سوِد
اگر نشانهای در کار باشد، وضع فرق میکند. به گفتهٔ او به کلینیک خواب افراد زیادی با شکایت خستگی مراجعه میکنند که کمبود آهن میتواند یکی از دلایل پشت نشانههایشان باشد.
نشانههایی که میتواند به کمبود آهن اشاره کند
• خستگی
• دشواری در تمرکز
• افت توان بدنی هنگام ورزش
• استعداد به سندرم پای بیقرار (levottomien jalkojen oireyhtymä)
• ریزش مو
• ناخنهای شکننده
به گفتهٔ سوِد، اگر چنین نشانههایی هست، فریتین را حتماً باید اندازه گرفت.
در فنلاند این آزمایش را چطور بدهیم
این جعبه افزودهٔ ماست.
• اگر شاغل هستید، نخستین در بهداشت کار (työterveyshuolto) کارفرماست.
• در غیر این صورت، مرکز بهداشت (terveysasema) هیوینوینتیآلوهٔ خودتان.
• آزمایش در برگهٔ فنلاندی معمولاً با نام P-Ferrit یا S-Ferrit نوشته میشود. اگر وقت گرفتید و نشانههایتان را گفتید، همین را از پزشک بخواهید.
• در آزمایشگاههای خصوصی مثل Synlab یا Terveystalo هم میشود بدون ارجاع آزمایش داد، ولی هزینهاش با خودتان است.
یک هشدار از خودمان: این مطلب گزارش خبری است، نه توصیهٔ پزشکی. مکمل آهن را بدون آزمایش و بدون نظر پزشک مصرف نکنید. آهن اضافی در بدن انبار میشود و خودش میتواند مشکل بسازد، و خستگی دهها دلیل دیگر هم دارد. آزمایش اول، بعد تصمیم.
جعبهٔ «در فنلاند این آزمایش را چطور بدهیم» و هشدار پایانی افزودهٔ ماست و در گزارش اصلی نیست.
منبع: Ilta-Sanomat / Me Naiset، گزارش سوفیا مورا (Sofia Mörä)، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶).