یک پژوهش آمریکایی تازه نشان داده که در گروهی از سالمندانِ در معرض خطر زوال حافظه، آن‌هایی که مقدار زیادی ویتامین D مصرف می‌کردند در آزمون شناختی نمرهٔ بهتری گرفته‌اند. خبر خوبی به نظر می‌رسد، ولی دو نکته آن را پیچیده می‌کند: مقدارِ مورد بحث از حد مجاز فنلاند بالاتر است، و بزرگ‌ترین کارآزمایی فنلاندی در همین زمینه چنین اثری پیدا نکرده است.
خودِ پژوهش
پژوهش را دانشگاه اِموری (Emory University) در آمریکا انجام داده و در نشریهٔ Sleep Medicine منتشر شده است. پژوهشگران ۵۴ بزرگسال را بررسی کردند که هم اختلال خواب داشتند و هم اختلال شناختی خفیف، یعنی مرحله‌ای میان پیری طبیعی و زوال عقل.
کسانی که گفته بودند روزانه دست‌کم ۵۰۰۰ واحد بین‌المللی ویتامین D مصرف می‌کنند، در آزمون شناختی مونترال (MoCA) بیش از ۱۳ درصد نمرهٔ بالاتری گرفتند، حتی پس از در نظر گرفتن عامل‌های دیگر. مقدارهای کمتر چنین ارتباطی نشان ندادند. میان دو شکل ویتامین، D2 و D3، تفاوتی در نمره دیده نشد.
چرا باید محتاط بود
تعداد شرکت‌کنندگان کم بود: ۵۴ نفر.
مقدار مصرف را خود افراد در پرسش‌نامه گزارش کرده بودند، نه اینکه اندازه‌گیری شده باشد.
این یک مطالعهٔ مقطعی است، یعنی ارتباط را نشان می‌دهد نه علت را. از آن نمی‌شود نتیجه گرفت که ویتامین D باعث بهتر شدن نمره شده است. خود پژوهشگران هم آن را مقدماتی می‌خوانند.
کارآزمایی فنلاندی به نتیجهٔ دیگری رسید
فنلاند در این زمینه پژوهش بزرگ‌تری دارد. در کارآزمایی ویتامین D فنلاند (Finnish Vitamin D Trial) ۲۴۹۲ بزرگسال با میانگین سنی ۶۸٫۲ سال شرکت کردند که هیچ‌کدام در آغاز تشخیص زوال عقل نداشتند. مکمل تا پنج سال داده شد و پیگیری به‌طور میانگین ۴٫۲ سال طول کشید. یک گروه روزانه ۱۶۰۰ واحد و گروه دیگر ۳۲۰۰ واحد ویتامین D3 گرفت و گروه سوم دارونما.
شمار موارد زوال عقل در پایان چنین بود: ۱۸ مورد در گروه دارونما، ۱۴ مورد در گروه ۱۶۰۰ واحد و ۱۳ مورد در گروه ۳۲۰۰ واحد. تفاوت‌ها از نظر آماری معنادار نبودند.
پژوهشگران خودشان یادآور شده‌اند که توان آماری این مطالعه برای یافتن اثرهای ضعیف یا متوسط کافی نبوده، پس نمی‌شود اثر کوچک را رد کرد. نکتهٔ مهم دیگر این است که سطح ویتامین D بیشتر شرکت‌کنندگان از ابتدا کافی بود؛ در زیرگروهی که آزمایش خون شدند میانگین ۷۴٫۸ نانومول بر لیتر بود.
یعنی وضع امروز این است: ارتباطی دیده شده، علتی ثابت نشده.
در فنلاند چقدر توصیه می‌شود؟
این بخش مهم‌تر از خود آن پژوهش است، چون ارقام فنلاند با آن مقدار آمریکایی فاصلهٔ زیادی دارند.
آن گروه دوم را دوباره بخوانید، چون احتمالاً شامل خیلی از خوانندگان این صفحه می‌شود. در فنلاند توصیه برای کسی که وقت کمی بیرون می‌گذراند، لباس پوشیده می‌پوشد یا پوست تیره‌تری دارد همان ۲۰ میکروگرم در روز است، نه ۱۰. دلیلش ساده است: ساخت ویتامین D در پوست به نور خورشید نیاز دارد و در زمستان فنلاند آن نور عملاً وجود ندارد.
برای کودکان زیر دو سال مکمل ویتامین D به همه داده می‌شود، و برای کودکان دو تا هفده سال مصرف آن در تمام سال توصیه می‌شود.
میکروگرم و واحد بین‌المللی
روی بسته‌های فنلاندی معمولاً میکروگرم (µg) نوشته می‌شود و در منابع آمریکایی واحد بین‌المللی (IU). هر یک میکروگرم برابر ۴۰ واحد بین‌المللی است.
پس آن ۵۰۰۰ واحدِ پژوهش آمریکایی می‌شود ۱۲۵ میکروگرم در روز، که از حد بالای مصرف ایمن در فنلاند، یعنی ۱۰۰ میکروگرم، بیشتر است.
☀️این مطلب گزارش خبری است و جای مشورت پزشکی را نمی‌گیرد. اگر فکر می‌کنید کمبود دارید، آزمایش خون سطح ویتامین D را نشان می‌دهد و با همان عدد می‌شود تصمیم گرفت.
از آن حد ۱۰۰ میکروگرم در روز خودسرانه بالاتر نروید. ویتامین D در بدن ذخیره می‌شود و مقدار زیاد آن می‌تواند کلسیم خون را به هم بزند.