از تابستان خبر رشد اقتصاد فنلاند می آید، اما بیکاری در سپتامبر دوباره بالا رفت. اقتصاد فنلاند رشد می کند و بیکاری هم زیاد می شود؛ هر دو درست است.
آیا رشد دیگر شغل نمی سازد؟
یوکا آپل کویست (Jukka Appelqvist)، اقتصاددان ارشد اتاق بازرگانی مرکزی فنلاند (Keskuskauppakamari)، می گوید نه؛ اشتغال فقط با تأخیر دنبال رشد اقتصادی می آید: «رشد تازه از اواخر سال گذشته راه افتاده، پس هنوز باید صبر کرد.»
به گفتهٔ او نباید از آمار یک ماه نتیجه گیری بزرگ کرد. قبلاً آمار بهتر را بیش از حد جشن گرفتند و حالا هم دلیلی برای فرورفتن در ناامیدی نیست؛ آنچه مهم است روند درازمدت است.
چرا اشتغال دیر می رسد؟
میکا مالیرانتا (Mika Maliranta)، رئیس مؤسسهٔ پژوهشی کار و اقتصاد لابوره (Labore)، تأخیر را با رفتار شرکت ها توضیح می دهد. در رکود، شرکت ها لزوماً به همان نسبتی که تولید کم می شود کارکنانشان را کم نمی کنند و اگر انتظار دارند تقاضا برگردد، کارکنان را نگه می دارند: «شرکت ها منطقی رفتار می کنند، چون استخدام گران و دردسرساز است.»
برای همین وقتی تقاضا بالا می رود، شرکت ها می توانند بدون استخدام تازه تولید را بیشتر کنند: اول ساعت کار را زیاد می کنند و کسانی را که احتمالاً با ساعت کار کمتر کار می کردند به هفتهٔ کامل برمی گردانند. کارکنان تازه فقط وقتی استخدام می شوند که رشد به اندازهٔ کافی پایدار به نظر برسد. پس اقتصاد می تواند رشد کند و بهره وری بهتر شود، پیش از آن که اشتغال بالا برود.
دیتاسنترها نجات می دهند؟
از پروژه های دیتاسنتر (datakeskus) به عنوان نجات دهندهٔ وضع ضعیف اشتغال فنلاند حرف زده شده، اما آپل کویست می گوید انتظارها را باید متعادل کرد. ساختن دیتاسنتر به ویژه در آغاز پروژه کار می سازد، اما پس از ساخته شدن، نیروی کار نسبتاً کمی لازم دارد. بخشی از کار ساختمانی را نیروی کار خارجی انجام می دهد و بیشتر تجهیزات هم وارداتی است.
«برای اثر پروژه های گوگل بر اشتغال حتی ده ها هزار شغل برآورد شده. شاید کمی اغراق آمریکایی در این رقم ها باشد، اما به هر حال اثرش قابل توجه است.» اثر این پروژه ها به ویژه در منطقه هایی که شغل کم است می تواند محلی و مهم باشد.
در کنار دیتاسنترها، سرمایه گذاری صنایع دفاعی و پروژه های زیرساختی عمومی هم ساخت وساز را جلو می برند، اما به تنهایی کل صنعت ساختمان را از تنگنا بیرون نمی آورند. برای آن، ساخت مسکن هم باید جان بگیرد؛ چیزی که آپل کویست زودتر از سال آینده انتظارش را ندارد.
تقصیر هوش مصنوعی است؟
هوش مصنوعی می تواند توضیح وسوسه انگیزی باشد که چرا اقتصاد رشد می کند اما اشتغال بهتر نمی شود: شاید شرکت ها دیگر برای تولید بیشتر به همان تعداد آدم نیاز ندارند؟ مالیرانتا این را محتمل ترین توضیح نمی داند. به گفتهٔ او، چرخه های اقتصادی هنوز خیلی بهتر از هوش مصنوعی این روند را توضیح می دهند. تک تک شرکت ها می توانند با هوش مصنوعی رشد سریعی داشته باشند، اما در سطح کل اقتصاد هنوز چنین اثری نشان داده نشده است.