اگر بدانید مردی که امسال به صدر فهرست پردرآمدترین های فنلاند می رسد، ماه اول زندگی اش در این کشور را روی زمین اتاق دوستش خوابیده، شاید باورتان نشود. این مرد یک ایرانی است.
صابر کردستانچی (Saber Kordestanchi) از در ساختمان قدیمی دانشکدهٔ برق دانشگاه آلتو (Aalto) وارد می شود و می گوید: «خاطرات زیادی دارم. بیش از ده سال است که اینجا نیامده ام.»
کردستانچی ۱۵ سال پیش برای اولین بار در این راهروها قدم زد؛ وقتی برای خواندن مهندسی مخابرات به فنلاند آمد. به گفتهٔ خودش ماه اول را روی زمین خانهٔ دوستش، در اتاقی «شاید ۱۰ متری» خوابید.
از آن زمان ساختمان دانشکدهٔ برق به مرکز استارتاپ های دانشگاه تبدیل شده و کردستانچی از یک دانشجو به بنیان گذار شرکتی با ارزش بیش از یک میلیارد.
اولین مهاجر غیراروپایی در صدر فهرست
در صدر فهرست درآمدهای فنلاند کمتر مهاجری دیده می شود و مهاجر غیراروپایی از آن هم کمتر. امسال کردستانچی در «روز مالیات» این سقف شیشه ای را می شکند: او اولین مهاجر از بیرون اروپاست که به رده های بالای فهرست مالیات و درآمد فنلاند می رسد.
او حتی با درآمد سال ۲۰۲۳ هم به رتبهٔ یازدهم فهرست مالیات رسیده بود:
درآمد سال گذشته اش از این هم به مراتب بیشتر بود. در بعضی از سال های اخیر، چنین درآمدی او را تا جمع سه نفر پردرآمدترین فنلاند بالا می برد. خود کردستانچی هم رقم دقیق درآمد مشمول مالیاتش را نمی داند تا اینکه ادارهٔ مالیات روز پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) عددهای دقیق را منتشر کند.
روز مالیات (veropäivä) چیست؟ در فنلاند درآمد و مالیات افراد اطلاعات عمومی است. هر سال در ماه نوامبر ادارهٔ مالیات فهرست درآمد و مالیات سال قبل را منتشر می کند و رسانه ها فهرست پردرآمدترین ها را چاپ می کنند.
این پول از کجا آمد؟
پشت این درآمد بزرگ، دور سرمایه گذاری استثنایی شرکت نرم افزاری هاست اوی (Hostaway) است که کردستانچی با دو فنلاندی، مارکوس رِدر (Marcus Räder) و میکو نورمینن (Mikko Nurminen)، بنیان گذاشت.
در این دور، شرکت نزدیک ۳۵۰ میلیون یورو از یک شرکت سرمایه گذاری آمریکایی جذب کرد و هم زمان بنیان گذاران بخشی از سهام خود را به سرمایه گذاران فروختند.
رِدر، مدیرعامل شرکت، در فهرست های مالیات فنلاند دیده نمی شود، چون خارج از کشور زندگی می کند. نورمینن هم بخش بزرگی از درآمدش را از طریق یک شرکت سرمایه گذاری گرفته و برای همین با درآمد شخصی به صدر فهرست نمی رسد.
هاست اوی که این سه نفر در سال ۲۰۱۵ تأسیس کردند، مدیریت اجارهٔ کوتاه مدت را خودکار می کند. با نرم افزار آن می شود یک خانه یا اقامتگاه تفریحی را هم زمان در سایت هایی مثل ایربی ان بی (Airbnb) و بوکینگ (Booking.com) اجاره داد. نرم افزار قیمت گذاری، رزروها، هماهنگی نظافت، بازاریابی و کارهای دیگر را انجام می دهد.
مشتریان آن شرکت هایی هستند که خانه و اقامتگاه تفریحی اداره می کنند و بیش از ۹۹ درصد بازارش خارج از فنلاند است. کردستانچی که امروز مدیر استراتژی هاست اوی است، می گوید: «افتخار می کنم که پیش از هر چیز یک شرکت صادراتی هستیم. کمتر از نیم درصد درآمد ما از فنلاند است و بیشترش از آمریکا، کانادا، مکزیک، استرالیا، بریتانیا و جاهای دیگر.»
۳۵۰ کارمند، بدون حتی یک دفتر
به گفتهٔ کردستانچی، هر سه بنیان گذار به این هم افتخار می کنند که توانسته اند شرکت را در فنلاند نگه دارند و مالیاتش را هم همین جا بپردازند. برای شرکت های رو به رشد این کار اغلب ناممکن می شود، وقتی سرمایه گذاران خارجی با صدها میلیون وارد می شوند.
ساختار شرکت هم کار را آسان نکرده است. هاست اوی حدود ۳۵۰ کارمند از حدود ۴۵ کشور دارد، اما حتی یک دفتر فیزیکی ندارد. «همهٔ تیم همیشه از راه دور کار کرده است. ما حتی شرکت را از اول از راه دور ساختیم؛ مارکوس در کانادا، من و میکو در فنلاند.»
به گفتهٔ او این روش به کارمندان انعطاف زیادی می دهد و آدم ها مرتب، مثلاً در کنفرانس ها، همدیگر را می بینند. اما برای خود کردستانچی تلخ و شیرین است: با پاسپورت ایرانی گرفتن ویزا، به خصوص برای آمریکای شمالی، بسیار سخت است.
از لب ورشکستگی تا شرکت میلیارد دلاری
هاست اوی در سال ۲۰۲۰ نزدیک بود زمین بخورد؛ همه گیری کرونا همهٔ سفرها را متوقف کرد و حدود نیمی از درآمد شرکت در چند هفته از بین رفت.
بنیان گذاران استدلال کردند که همه گیری ها معمولاً در یکی دو سال تمام می شوند. پول برای نگه داشتن تیم اصلی کافی بود و به آن ها برای ماندن، اختیار خرید سهام بیشتری داده شد. هم زمان بنیان گذاران فروش و بازاریابی را از پایه عوض کردند.
کردستانچی از صندلی مدیر فنی (CTO) به مدیریت فروش و بازاریابی پرید. از صبح تا بعدازظهر نقش تازه اش را یاد می گرفت و از بعدازظهر تا نیمه شب تیم فروشی را اداره می کرد که بیشتر در آمریکای شمالی کار می کرد. «هیچ تجربه ای در فروش و بازاریابی نداشتم و تیم فروش و بازاریابی را کاملاً از راه دور اداره می کردم.»
وقتی کرونا عقب نشست، شرکت در اوج آمادگی بود و خیلی سریع رشد کرد. سرمایه گذاران به آن توجه جدی نشان دادند و در سال ۲۰۲۳ شرکت ۱۶۳ میلیون یورو از شرکت سرمایه گذاری آمریکایی پی اس جی اکوئیتی (PSG Equity) گرفت. سرمایه گذاری بزرگ تر، که کردستانچی را به فهرست های مالیات آورد، در آغاز سال ۲۰۲۵ رسید. امروز هاست اوی ارزشمندترین شرکت حوزهٔ خود است.
یونیکورن (تک شاخ) چیست؟ به استارتاپی که ارزش بازارش از یک میلیارد دلار بگذرد، «یونیکورن» می گویند؛ مرزی که در دنیای شرکت های نوپا جادویی شمرده می شود. هاست اوی حالا از این مرز گذشته است و به گفتهٔ کردستانچی هضم آن مدت ها طول کشید.
کردستانچی از خانواده ای کوهنورد می آید. درسی که گرفته این است که همیشه فقط قدم بعدی را ببیند، نه قله را. می گوید به عنوان کارآفرین همیشه برای بدترین حالت آماده بوده است: «برای کارآفرین شرکت رو به رشد سالم است که جاه طلب و در عین حال کمی بدبین باشد. چه چیزی از چشمم افتاده؟ چه چیزی قرار است خراب شود؟ اگر ۹۹ درصد دوام نیاوردند، چرا ما باید دوام بیاوریم؟»
نه ماشین، نه ساعت گران
موفقیت شرکت کردستانچی را ثروتمند کرده، اما به گفتهٔ خودش چیز زیادی را عوض نکرده است. ساعت گران یا کالای لوکس نخریده و هرگز ماشین نداشته است؛ پیاده می رود و با حمل و نقل عمومی و تاکسی جابه جا می شود.
«حس می کنم هنوز تقریباً همان آدمم. با همان آدم ها رفت و آمد دارم و همان کارهای قبل را می کنم. بزرگ ترین تأثیرش این است که دیگر لازم نیست نگران پول خودم یا خانواده ام باشم.»
چرا روی شرکت های مهاجران سرمایه گذاری می کند؟
کردستانچی پس از ثروتمند شدن خودش سرمایه گذار و مشاور شرکت های تازه شده است، به خصوص شرکت هایی که مهاجران تأسیس کرده اند. بیشتر سرمایه گذاری هایش را از طریق سازمان غیردولتی استارتاپ رفیوجیز (Startup Refugees) انجام می دهد.
«می خواهم هر سال روی چند شرکتی که مهاجران تأسیس کرده اند سرمایه گذاری کنم، چون آن ها همان فرصت هایی را که بقیه دارند، ندارند.»
به گفتهٔ او مسئله لزوماً تبعیض نیست؛ پول در شبکه های آشنایی جابه جا می شود و شبکهٔ مهاجران ضعیف تر است، چه در فنلاند و چه در کشورهای دیگر. یعنی گرفتن سرمایه برای تأسیس شرکت سخت تر است و پیدا کردن کار هم. «خود من وقتی دانشجو بودم، حدود ۷۰ تا ۸۰ جا درخواست دادم تا اولین کارم را پیدا کردم.»
کارآفرین میلیاردی: سیاست مهاجرتی منسجم نیست
کردستانچی نگران است که با سخت گیری های دولت در سیاست مهاجرتی، جایگاه مهاجران و به خصوص کارآفرینان مهاجر ضعیف تر شده است. برای مثال، برای گرفتن تابعیت حالا باید مدت بیشتری در فنلاند زندگی کرد (قاعدهٔ اصلی هشت سال است) و کسی که با اجازهٔ اقامت کاری در فنلاند زندگی می کند، اگر قراردادش تمام شود، باید ظرف سه ماه کار تازه پیدا کند، وگرنه اجازهٔ اقامتش لغو می شود. پیش از این چنین مهلتی وجود نداشت.
او می گوید اگر این قاعده آن زمان وجود داشت، جرئت نمی کرد کارش را رها کند و هاست اوی را بسازد. وقتی سه بنیان گذار نمونهٔ اولیهٔ نرم افزار را می ساختند، او از نظر فنی بیکار بود و فقط با پس اندازش زندگی می کرد.
کردستانچی مخالف این سخت گیری هاست، اما می گوید اگر خواست جمعی باشد، البته می شود قانون را سخت تر کرد. مشکل این است که هدف های سیاست ها منسجم به نظر نمی رسند: «می خواهیم ده ها هزار نیروی کار تازه به فنلاند بیاید، اما هم زمان آمدن به اینجا را سخت تر می کنیم.»
به گفتهٔ او در دنیای استارتاپ ها مرتب تکرار می شود که چیزی را که نمی شود اندازه گرفت، نمی شود بهتر هم کرد. فنلاند می تواند اندازه بگیرد که قاعدهٔ سه ماهه چه نتیجه ای داشته است: «آیا فنلاند را کشوری بهتر یا ثروتمندتر کرد؟»
