حکم دادگاه به سود مادری که پسرش را با سورتمه می‌کشد

وقتی پسر نوزده‌سالهٔ یانا کی‌یسکی (Jaana Kiiski) وسط کارهای حیاط تشنج صرعی می‌گیرد، مادر راه دیگری ندارد: پسر تقریباً بی‌هوش و شل را روی یک سورتمهٔ کشیدنی (ahkio) می‌گذارد و از پله‌های بیرونی خانه به داخل می‌کشد.

این سورتمه خرید تازه‌ای است برای آسان‌تر کردن زندگی روزمره. زمستان گذشته کی‌یسکی برای همین کار از یک برزنت استفاده می‌کرد.

جز همین، هیچ چیز دیگری عوض نشده است: نه کمکی در کار است، و نه برای پسر در کوسامو (Kuusamo) جایی در مسکن خدماتی شبانه‌روزی پیدا شده، که بر پایهٔ قانون حق اوست.

یک پرونده که نزدیک دو سال طول کشیده

شبکهٔ Yle در ژانویه هم دربارهٔ وضعیت این مادر و پسر گزارش داده بود. پسر به سندرم دراوه (Dravet) مبتلاست، نوعی صرع شدید، و کی‌یسکی امیدوار است خدمات مسکن را از شهر محل زندگی خودشان بگیرد.

مادر دیگر نمی‌تواند به‌تنهایی از پس مراقبت از فرزندی که به اندازهٔ یک بزرگسال رشد کرده بربیاید. خواستهٔ او این است که بار مراقبت تقسیم شود، ولی پسر نزدیک خودش بماند.

هیوینوینتی‌آلوهٔ پوهیانمای شمالی (Pohde) زیر بار این خواسته نرفته است. به پسر جایی در جای دیگری از پوهیانمای شمالی پیشنهاد شده، و در مقطعی حتی در اولو، که بیش از ۲۰۰ کیلومتر فاصله دارد.

کی‌یسکی به دادگاه اداری فنلاند شمالی شکایت کرد، و دادگاه حالا به سود او رأی داده است. Pohde باید پروندهٔ مسکن را دوباره بررسی کند. مادر از این تصمیم راضی است، ولی می‌ترسد روندی که نزدیک دو سال طول کشیده از نو شروع شود.

دادگاه: تصمیم‌ها خلاف قانون بوده

Pohde می‌گوید در کوسامو واحد مسکنی که پاسخگوی نیاز خدماتی این پسر باشد وجود ندارد. کی‌یسکی نظر دیگری دارد.

به گفتهٔ او در همان شهر یک واحد خصوصی برای افراد دارای کم‌توانی ذهنی هست که حاضر است خدمت موردنیاز پسر را به‌طور ویژه تنظیم کند. افزون بر آن، خودِ Pohde در کوسامو واحدی دارد که همین پسر ماهی سه شبانه‌روز، در روزهای مرخصی مادر، آن‌جا نگهداری موقت می‌شود.

دادگاه اداری می‌گوید Pohde خلاف قانون خدمات معلولان عمل کرده است، چون نسبت به نیاز فردی پسر به کمک، از فراهم کردن خدمات مناسب و کافی اطمینان حاصل نکرده است.

دادگاه همچنین می‌گوید Pohde توضیح نداده که چرا واحدهای مسکن موجود در کوسامو، یا خدماتی که می‌شود در خانه ارائه کرد، پاسخگوی نیاز شاکی نیستند.

مارجا سالو (Marja Salo)، مدیر حوزهٔ خدمات معلولان در Pohde، می‌گوید در هر شهری همهٔ سطح‌های خدمات مسکن در دسترس نیست، و خواستهٔ مراجعان و نزدیکانشان را هم همیشه نمی‌شود در نظر گرفت. به گفتهٔ او اگر فاصله تا واحد مسکن زیاد باشد و سفر ممکن نباشد، ارتباط از جمله با تلفن و تماس تصویری تأمین می‌شود. سالو دربارهٔ پروندهٔ کوسامو اظهار نظر نمی‌کند و کلی حرف می‌زند.

لوتا هامین آنتیلا (Lotta Hämeen-Anttila) از دفتر بازرس کل مجلس پیش‌تر به Yle گفته بود که هیوینوینتی‌آلوه‌ها می‌کوشند با کم کردن خرید خدمات از بیرون در هزینه‌ها صرفه‌جویی کنند. به گفتهٔ او انتخاب محل زندگی خود آدم یک حق بنیادین است که شامل افراد دارای معلولیت هم می‌شود.

برنده شد، و باز هم باید پول بدهد

دادگاه اداری فنلاند شمالی هیوینوینتی‌آلوه را به پرداخت هزینه‌های دادرسی محکوم کرد، ولی نه به‌طور کامل. برای پسر کی‌یسکی کمی بیش از ۷۰۰ یورو از هزینهٔ وکیل باقی ماند که باید خودش بپردازد.

به گفتهٔ کاتیا کوسکی (Katja Koski)، وکیل حوزهٔ معلولیت، این پرونده یکتا نیست. فرد دارای معلولیت ممکن است با وجود بردن پرونده، بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های دادرسی را بپردازد. افزون بر آن، خدمت لزوماً فوری فراهم نمی‌شود و پرونده به چرخهٔ تصمیم‌گیری تازه برمی‌گردد.

«اگر دادگاه اداری تصمیم را لغو کند و پرونده را برای بررسی دوباره برگرداند، این در اصل هیچ پیامد تنبیهی برای هیوینوینتی‌آلوه ندارد. برای مراجع ولی می‌تواند به معنی ماه‌ها یا حتی بیشتر بلاتکلیفی باشد.»
کاتیا کوسکی

به گفتهٔ او همین می‌تواند در عمل آستانهٔ شکایت کردن از تصمیم‌ها را بالا ببرد.

«مادر هم حق زندگی خودش را دارد»

یانا کی‌یسکی هم مراقب خویشاوندی (omaishoitaja) پسرش است و هم قیم او. پسر جز آن نگهداری موقت، هفته‌ای سه بار به برنامهٔ فعالیت روزانه هم می‌رود.

«تلاش می‌کنیم تا جایی که می‌شود زندگی روزمرهٔ عادی داشته باشیم، ولی این خیلی قیدآور است. پسر را نمی‌شود تنها گذاشت. تشنج حتی موقع خواب هم می‌تواند بیاید.»
یانا کی‌یسکی، که سال‌ها پیش بیوه شده است

کی‌یسکی یادآوری می‌کند که وضع کنونی حقوق بنیادین خود او را هم نقض می‌کند، از جمله حق کار کردن. او نزدیک بیست سال است نتوانسته تمام‌وقت کار کند، هرچند میل به کار کردن کم ندارد. به گفتهٔ او حتی ترکیب کار پاره‌وقت با مراقبت قیدآور خویشاوندی هم زیادی سنگین بوده است.

«من باید دیگر حق زندگی خودم را داشته باشم، حالا که بچه را تا بزرگسالی بار آورده‌ام.»
یانا کی‌یسکی

ولی مسئلهٔ اصلی او تأمین رفاه و آیندهٔ پسر است.

«او در حد یک کودک نوپاست و تنهایی از پس خودش برنمی‌آید. اگر من بمیرم یا طوری آسیب ببینم که نتوانم از او مراقبت کنم، کاملاً به امان سرنوشت رها می‌شود.»
یانا کی‌یسکی