تأخیر در درمان سرطان در فنلاند: نتیجه بدتر از همسایگان شمالی

برنامهٔ تحقیقی MOT شبکهٔ Yle به این نتیجه رسیده که فنلاند داده‌های سراسری جامعی دربارهٔ تأخیر در درمان سرطان ندارد. این در حالی است که پیش‌تر هم نشان داده شده بود بیماران در فنلاند، برای چند نوع سرطان، بقای کمتری نسبت به بیماران دیگر کشورهای شمال اروپا دارند.

برخلاف دیگر کشورهای شمال اروپا، فنلاند ثبت ملی کیفیت سرطان ندارد؛ یعنی سامانه‌ای که داده‌های بیمارستان‌ها را دربارهٔ نتیجهٔ درمان جمع کند و کمک کند تأخیرها و تفاوت‌ها در مراقبت دیده شوند. بودجهٔ ساختن چنین سامانه‌ای هم از بودجهٔ سال آینده حذف شده است.

چون چنین سامانه‌ای نیست، پژوهشگران ناچارند تأخیر را در هر نوع سرطان جداگانه بررسی کنند.

پنج ماه از نشانه تا درمان

پژوهشی در جریان، به هماهنگی اوتی کویتینن (Outi Kuittinen)، استاد سرطان‌شناسی دانشگاه فنلاند شرقی، تأخیر در درمان سرطان ریه را در کوپیو، تامپره، تورکو و روانیمی بررسی می‌کند. MOT نخستین جایی بود که نتیجهٔ منتشرنشدهٔ این پژوهش را گرفت.

آن ۱۵۵ روز در فنلاند سه بخش دارد: بیش از ۵۰ روز به خود بیمار برمی‌گردد، ۴۱ روز به بهداشت پایه و ۵۸ روز به مراقبت تخصصی.

دلیل‌های این تأخیر کامل بررسی نشده است. ولی سازمان‌های سرطان دریافته‌اند که بعضی آدم‌ها مراجعه به پزشک را به دلیل نگرانی مالی یا ترس از تشخیص به تعویق می‌اندازند.

«باور دارم همهٔ پزشکانی که سرطان درمان می‌کنند می‌بینند که مسیر تشخیص خیلی کند است.»
اوتی کویتینن

تأخیر می‌تواند جاهای مختلفی پیش بیاید: وقتی بیمار نمی‌تواند نوبت بگیرد، وقتی کادر درمان نشانه‌ها را تشخیص نمی‌دهد، یا وقتی پزشک عمومی در تشخیص اشتباه می‌کند. در مراقبت تخصصی هم انتظار برای تصویربرداری، گزارش‌ها و نمونه‌برداری زمان اضافه می‌کند.

به گفتهٔ کویتینن، آموزش بهتر پزشکان بهداشت پایه و دسترسی سریع‌تر به تصویربرداری می‌تواند کمک کند. او همچنین خواهان یک مسیر سریع برای کسانی است که به سرطان مشکوک‌اند.

دو پرونده

هایدی رینتاهاکا (Heidi Rintahaka) ۳۹ ساله بود که سرطان سینهٔ مهاجم از نوع سه‌گانه‌منفی در او تشخیص داده شد. نخستین دارودرمانی‌اش در بیمارستان دانشگاهی هلسینکی (HUS) شش هفته پس از نخستین نشانه‌ها شروع شد. در همان مدت، تومور از سه سانتی‌متر به هشت سانتی‌متر رسید.

«نسبتاً باورنکردنی به نظر می‌رسید، ولی هیچ‌وقت به ذهنم نرسید که چیزی مطالبه کنم.»
هایدی رینتاهاکا

حدود شش ماه پس از آخرین جراحی‌اش، سرخی مشکوکی روی قفسهٔ سینه‌اش دید. مرکز بهداشت نمونه‌برداری پوستی کرد، ولی او نزدیک یک ماه منتظر نتیجه ماند. در همان فاصله به یک بیمارستان خصوصی سرطان مراجعه کرد، جایی که نتیجه ظرف چند روز آماده شد.

مرکز بهداشت سرانجام گفت نمونهٔ آن‌ها سرطانی نشان نداده است. یکی دو ساعت بعد، پزشکی از بیمارستان خصوصی زنگ زد و گفت در نمونهٔ آن‌جا سرطان پیدا شده.

«وضعیتی کاملاً غیرقابل‌درک. یک خطای پزشکی آشکار.»
هایدی رینتاهاکا

MOT دریافت که نمونه‌برداری در مرکز بهداشت نادرست انجام شده بود.

پروندهٔ دوم: یولیا (Julia)، ۳۲ ساله، ابتدا تشخیص تومور خوش‌خیم سینه گرفت. هشت ماه بعد سرطانی تشخیص داده شد که به‌طور قابل‌توجهی رشد کرده و به غدد لنفاوی زیر بغلش هم رسیده بود. او بارها تلاش کرده بود نوبت دیگری بگیرد، ولی موفق نشده بود، چون تومورهای پیشینش خوش‌خیم طبقه‌بندی شده بودند.

پایوی آویِنن (Päivi Auvinen)، پزشک ارشد مرکز سرطان بیمارستان دانشگاهی کوپیو، می‌گوید تشخیص سرطان سینه در زنان جوان‌تر هم می‌تواند دیر شود، تا حدی چون این بیماری در این گروه سنی کمتر شایع است و بافت متراکم سینه پیدا کردن تومور را سخت‌تر می‌کند.

راهبردی که پول ندارد

فنلاند در نوامبر ۲۰۲۵ نخستین راهبرد ملی سرطانش را تصویب کرد، پس از کار بیش از ۲۰۰ کارشناس. ولی اجرای آن کند پیش رفته است.

نقشهٔ راهی که سرطان‌شناسان همراه وزارت امور اجتماعی و بهداشت تهیه کردند، برآورد می‌کند اجرای این راهبرد ۱۴۰ میلیون یورو بودجه می‌خواهد. وزارتخانه حاضر نشد این نقشهٔ راه را به نام خودش منتشر کند، با این استدلال که ممکن است به‌اشتباه این برداشت را بدهد که بودجه‌اش تأمین شده است.

تولا هلاندر (Tuula Helander)، مدیر زیست‌فناوری و دارو در وزارت بهداشت، که در تهیهٔ راهبرد و نقشهٔ راه شرکت داشت، گفت تأمین بودجه در نهایت به تصمیم‌های سیاسی بستگی دارد.

«حوزه‌ها و مسائل مهم زیادی بر سر همان پول رقابت می‌کنند، و تصمیم دربارهٔ اینکه پول چطور تقسیم شود سیاسی است.»
تولا هلاندر

در بودجهٔ دولتی سال آینده هیچ بودجه‌ای برای بهبود نتیجهٔ درمان سرطان در نظر گرفته نشده است. افزون بر آن، ۴۰۰ هزار یوروی اختصاص‌یافته به ساخت ثبت ملی کیفیت سرطان هم حذف شده است.

«این مضحک است، چون درمان یک بیمار با لنفوم مهاجم به‌راحتی ۴۰۰ هزار یورو هزینه دارد.»
اوتی کویتینن

در دانمارک، یک ثبت کیفیت عمومی به بهبود نتیجهٔ درمان لنفوم و سرطان ریه کمک کرده است. ویله ریدمن (Wille Rydman)، وزیر امور اجتماعی و بهداشت، می‌پذیرد که سرطان مسئلهٔ بزرگ جامعه است، ولی می‌گوید بیماری‌های دیگری هم توجه می‌خواهند.

کویتینن به تغییر تضمین درمان (hoitotakuu) از دو هفته به سه ماه هم انتقاد می‌کند. به گفتهٔ او، بیمارانی که نشانه‌هایشان به‌اشتباه غیرفوری ارزیابی شود، ممکن است زیادی منتظر بمانند.

«سه ماه برای بسیاری از سرطان‌ها فاجعه است، اگر آن یک مکالمهٔ تلفنی به دسته‌بندی اشتباه بینجامد.»
اوتی کویتینن