چرا قیمت‌ها در فروشگاه‌ها تا سنت یکسان‌اند؟

روزنامهٔ ایلتالهتی سبد خرید فروشگاه‌های مختلف فنلاند را با هم مقایسه کرد و چند کالا پیدا کرد که قیمتشان در زنجیره‌های متفاوت تا سنت یکسان بود. برای نمونه پنیر خامه‌ای آرلا و پرک جوی دوسر الووهنا در فروشگاه‌های سه زنجیرهٔ مختلف دقیقاً یک قیمت داشتند.

ریکو بوری (Riku Buri)، مدیر پژوهش سازمان رقابت و مصرف‌کنندهٔ فنلاند، باور ندارد که این تصادف باشد.

به ارزیابی او، پشت قیمت‌های کاملاً یکسان به احتمال زیاد رقابت خود فروشگاه‌ها با هم است، نه توافق پنهانی.

روزانه قیمت هم را نگاه می‌کنند

بوری حدس می‌زند زنجیره‌ها دست‌کم روزانه قیمت‌های یکدیگر را رصد می‌کنند. رقابت میان فروشگاه‌ها برای مشتری فنلاندی به شکل نوسان قیمت کالاهای قفسه دیده می‌شود: زنجیره‌ها با تقلید از قیمت‌گذاری رقیب می‌کوشند مشتری را به سمت خودشان بکشند.

به توضیح او، اگر زنجیره‌ای بخواهد در کل یا در کالاهای خاصی ارزان‌ترین باشد، پایین آوردن قیمت به دنبال رقیب می‌تواند بخشی از روش کارش باشد. و همین می‌تواند توضیح دهد چرا زنجیره‌های مختلف برای کالاهای یکسان قیمت‌هایی تا سنت برابر دارند.

به همین ترتیب، زنجیره‌ها کمپین‌های تخفیف رقیب را هم زیر نظر می‌گیرند. اگر گروهی از مشتریان باشند که انتخاب فروشگاهشان را قیمت قهوه تعیین می‌کند و یکی از زنجیره‌ها قهوه را به تخفیف بگذارد، منطقی است که زنجیرهٔ دیگر هم پشت سرش برود.

یک کالا می‌تواند مشتری را ببرد

بوری می‌گوید برای زنجیره‌ها ممکن است مهم باشد که دقیقاً در کالاهای مهم برای مشتری ارزان‌ترین یا در همان ردهٔ قیمتی رقیب باشند. دلیلش این است که حتی یک کالا به‌تنهایی می‌تواند در انتخاب فروشگاه مشتری نقش داشته باشد.

مدیر پژوهش نتوانست دقیق‌تر توضیح دهد که فروشگاه‌ها به چه روشی قیمت رقیب را رصد می‌کنند یا چقدر سریع به تغییر قیمت رقیب واکنش می‌دهند. ولی به گفتهٔ او، احتمال دارد زنجیره‌ها پیشاپیش هم حساب کنند که رقیب به تغییر قیمت آن‌ها چه واکنشی نشان خواهد داد.

«چیز عجیبی نمی‌دانمش»

به گفتهٔ بوری عادی است که کالاهای متعددی در زنجیره‌های مختلف تقریباً یک قیمت داشته باشند. جز رقابت، دو عامل دیگر هم قیمت‌ها را به هم نزدیک می‌کند: زنجیره‌های فروشگاهی مشتریان هم‌سنخی دارند، و به احتمال زیاد کالاها را با مبلغی نسبتاً مشابه از تأمین‌کننده می‌خرند.

او یادآوری می‌کند که قیمتی که کالا با آن به مشتری فروخته می‌شود، در نهایت همیشه در دست فروشگاه است و نه تأمین‌کننده.

خط سرخ: توافق بر سر قیمت

بوری تأکید می‌کند اگر فروشگاه‌ها با هم بر سر قیمت کالاها توافق کنند، غیرقانونی است.

نمونه‌اش همین نزدیکی رخ داده است. در سال ۲۰۲۴ نهاد رقابت نروژ سه زنجیرهٔ بزرگ خواروبار این کشور را به دلیل نقض قانون رقابت در مجموع ۴٫۹ میلیارد کرون نروژ جریمه کرد؛ با نرخ ارز امروز حدود ۴۵۸ میلیون یورو.

موضوع این بود که این شرکت‌ها از افرادی به نام «شکارچی قیمت» برای نقشه‌برداری از فروشگاه‌های رقیب استفاده می‌کردند و در عوض به نقشه‌بردارهای رقیب هم اجازهٔ ورود به فروشگاه‌های خودشان را می‌دادند.

شرکت‌های جریمه‌شده، یعنی نورگس‌گروپن، رما و کواپ، رد کردند که کار نادرستی کرده باشند. به گفتهٔ آن‌ها این روش رقابت میان شرکت‌ها را بیشتر می‌کرد، در حالی که نهاد نظارتی می‌گفت این رویه سال‌ها رقابت را ضعیف کرده است.