در ژانویه یک دفترچهٔ کاغذی به صندوق پست شما می‌افتد. وزارت کشور فنلاند حدود ۳٫۵ میلیون نسخه از راهنمای آمادگی را به خانه‌ها و کسب‌وکارهای سرزمین اصلی فنلاند پست می‌کند.
دفترچه فقط به سه زبان چاپ می‌شود: فنلاندی، سوئدی و سامی. به همین دلیل محتوایش را اینجا به فارسی می‌آوریم، از همان منابع رسمی‌ای که خود دفترچه از آن‌ها نوشته شده است.
چرا کاغذی؟
چون دقیقاً برای وقتی ساخته شده که برق و اینترنت قطع باشد. ایرا پاسی (Ira Pasi)، مدیر پروژه در وزارت کشور، می‌گوید: «کافی نیست که راهنمای آمادگی برای مردم فقط در سامانهٔ اینترنتی Suomi.fi باشد.»
پیش‌تر در همین وزارتخانه گفته شده بود که نسخهٔ اینترنتی ارزان‌تر است و به‌روز کردنش آسان‌تر. ولی به گفتهٔ پاسی، کم‌آماده‌ترین گروه، یعنی بزرگسالان جوان و شهرنشین‌ها، همان‌هایی هستند که نسخهٔ اینترنتی را راحت‌تر می‌خوانند.
دفترچه چه شکلی است؟
بسته نیست که یک کتاب قطور باشد. به گفتهٔ وزارت کشور، خلاصه‌ای فشرده است که مهم‌ترین نکته‌های راهنماهای پراکندهٔ نهادها و سازمان‌ها را یک جا جمع کرده.
و نکته‌ای که ارزش تأکید دارد: به گفتهٔ پاسی، آنچه در دفترچه آمده توصیه است، نه تکلیف. هر کسی می‌تواند آن را به اندازهٔ امکانات و وضعیت خودش به کار ببندد.
امسال موضوع تازه‌ای هم به آن اضافه شده که پیش‌تر نبود: راهنمای مربوط به تهدید پهپاد. هزینهٔ تهیه و توزیع دفترچه حدود دو میلیون یورو است.
نخست‌وزیر پتری اورپو (Petteri Orpo) در ماه مه گفته بود که تهیهٔ چنین کتابچه‌ای را به جریان انداخته. بازرس کل پارلمان هم پیش‌تر گفته بود روش کنونی اطلاع‌رسانی دربارهٔ آمادگی کافی نیست.
اصل ماجرا: سه شبانه‌روز
کل این راهنما روی یک عدد بنا شده است. توصیهٔ نهادها و سازمان‌های فنلاند، که با نام ۷۲ ساعت شناخته می‌شود، این است که خانواده بتواند در یک اختلال، دست‌کم سه شبانه‌روز مستقل سر کند.
دلیلش هم ساده است: قطع طولانی برق می‌تواند خدمات جامعه را مختل کند، و ترمیم خرابی‌ای که طوفان یا برف سنگین ایجاد کرده همیشه در یک ساعت انجام نمی‌شود.
«ذخیرهٔ خانه» (kotivara) انبار اضطراری نیست
این شاید مهم‌ترین سوءتفاهم باشد. قرار نیست گوشه‌ای از خانه کارتُنی بگذارید و دست نزنید. ذخیرهٔ خانه همان خوراک روزمرهٔ خودتان است، فقط به اندازه‌ای که اگر سه روز نتوانستید خرید کنید، کم نیاورید. از آن مصرف می‌کنید و جایش را دوباره پر می‌کنید.
غذایی انتخاب کنید که ماندگاری بلند دارد، سریع آماده می‌شود، آب کمی برای پختن لازم دارد، یا اصلاً نپخته خورده می‌شود.
فهرست کامل، همان که در دفترچه می‌آید
این فهرست از سایت رسمی ۷۲ ساعت است:
- ظرف آب، تمیز و دردار
- آب بطری، دست‌کم ۵ لیتر برای هر نفر
- غذای زودآماده و مناسب همهٔ اعضای خانواده
- غذا و آب برای حیوان خانگی
- رادیوی باتری‌خور و باتری یدکی
- چراغ‌قوه یا چراغ پیشانی
- پاوربانک شارژشده برای تلفن
- اجاق سفری، سوخت و کبریت
- کمی پول نقد
- داروهای ضروری
- قرص ید
- کیسهٔ پلاستیکی و دستمال توالت
- لوازم بهداشتی، مثل دستمال مرطوب و ژل ضدعفونی
- لوازم کمک‌های اولیه
- هیزم، اگر شومینه یا بخاری هیزمی دارید
- دتکتور دود
- کپسول آتش‌نشانی دستی یا پتوی اطفای حریق
- چسب نواری پهن
رژیم غذایی خاص اعضای خانواده را هم در نظر بگیرید.
قطع برق: کاری که خیلی‌ها نمی‌کنند
اول مطمئن شوید که واقعاً قطع برق است و نه خرابی دستگاه: چراغ اتاق‌های دیگر را امتحان کنید، فیوزها را نگاه کنید، ببینید همسایه برق دارد یا نه. نقشهٔ قطعی برق هم در اینترنت هست.
اگر دیدید سیم برق پاره شده یا درختی رویش افتاده، به آن دست نزنید و به شرکت برق خبر بدهید.
این همان نکته‌ای است که اغلب فراموش می‌شود. دستگاهی که موقع قطع برق روشن مانده، لحظه‌ای که برق بی‌خبر برمی‌گردد خودش روشن می‌شود، گاهی وقتی کسی خانه نیست.
دربارهٔ خوراک در قطع برق: در فصل سرد مواد فاسدشدنی را بیرون و با پوشش خوب نگه دارید. در فریزر را بی‌دلیل باز نکنید؛ مواد منجمد از منفی هجده درجه تا رسیدن به صفر درجه چند شبانه‌روز وقت می‌برد. غذای گرم را می‌شود در حیاط با اجاق سفری یا گریل درست کرد، با احتیاط و با وسیلهٔ اطفای حریق در دسترس.
آب: دو لیتر، و یک قاعدهٔ مهم دربارهٔ توالت
هر آدم روزانه حدود دو لیتر آب آشامیدنی تمیز لازم دارد. با احتساب پخت‌وپز و بهداشت، نیاز کل هر نفر در شبانه‌روز یک تا دو سطل است.
اگر آب قطع شود، معمولاً برای اختلال‌های بیش از یک شبانه‌روز توزیع آب اضطراری راه می‌افتد، ولی داشتن چند لیتر آب بطری در خانه کار را خیلی ساده‌تر می‌کند. برای بردن و نگه داشتن آب هم ظرف دردار یا گالن لازم است.
و در قطع برق، ممکن است آب هنوز بیاید، ولی بهتر است آب را بی‌دلیل در فاضلاب نریزید. در قطعی طولانی، آب ممکن است اول بیاید و بعد قطع شود؛ در بعضی ساختمان‌ها از همان اول قطع می‌شود.
اگر آب آلوده باشد، دستورالعمل شرکت آب را دنبال کنید. یک ترفند ساده که سایت رسمی پیشنهاد می‌دهد: کاغذی روی شیر آب بچسبانید تا کسی از روی عادت از آن استفاده نکند. وقتی آب سالم برگشت، هر دستگاهی را که ممکن است آب آلوده واردش شده باشد تمیز کنید، مثل قهوه‌ساز.
تلفن شما چند ساعت کار می‌کند؟
این عددی است که کمتر کسی می‌داند و در یک قطعی برق همه چیز را عوض می‌کند:
یعنی اگر برق منطقه قطع شود، بعد از چند ساعت نه‌تنها شارژ تلفن شما، بلکه خود شبکه هم از کار می‌افتد. برای همین است که در فهرست بالا رادیوی باتری‌خور آمده و این مورد از نظر بسیاری قدیمی به نظر می‌رسد: وقتی تلفن و اینترنت از کار بیفتند، نهادها دستورالعمل‌ها را از رادیو می‌دهند.
منبع‌های قابل اعتماد در چنین وضعی: شبکه‌های یله (Yle)، کانال‌های اطلاع‌رسانی شهرداری، و کانال‌های شرکت برق و شرکت آب.
یک کار که همین امشب می‌توانید بکنید
اپلیکیشن 112 Suomi را روی تلفنتان نصب کنید. همهٔ هشدارهای خطر و اطلاعیه‌های رسمی به آن فرستاده می‌شود.
و حتماً به اپلیکیشن اجازهٔ استفاده از موقعیت مکانی بدهید، وگرنه اطلاعیه‌های منطقهٔ خودتان به دستتان نمی‌رسد.
خبر درست از خبر غلط
یکی از هشت موضوعی که این راهنما پوشش می‌دهد، تشخیص خبر درست است. چون در بحران، شایعه سریع‌تر از خبر می‌رود. پرسش‌هایی که سایت رسمی پیشنهاد می‌کند از خودتان بپرسید:
- این واقعیت است یا نظر؟
- فرستندهٔ خبر کیست؟ و سازندهٔ اصلی‌اش که بود؟
- آیا سازندهٔ اصلی، کارشناس معتبری در همین موضوع است؟
- هدف از انتشارش چه بوده؟
- آیا طوری نوشته شده که احساسات را تحریک کند و آدم را به پخش کردن وادارد؟
- آیا از منبع دیگری هم می‌شود تأییدش کرد؟
- تازه است یا کهنه؟
جز این‌ها، راهنما موضوع‌های دیگری هم دارد: پناه گرفتن در خانه، تاب‌آوری روانی در فشار، امنیت اطلاعات، و بیماری‌های واگیردار.
📮دفترچه در ژانویه پست می‌شود و به فنلاندی، سوئدی و سامی است. اگر فنلاندی‌تان در حد خواندن متن رسمی نیست، نسخهٔ فنلاندی ساده همین راهنما روی 72tuntia.fi/selko هست و نشان رسمی زبان ساده دارد.
🧺و اگر فقط یک کار از کل این فهرست می‌خواهید بکنید: پنج لیتر آب بطری برای هر نفر، یک چراغ‌قوه با باتری یدکی، و کمی پول نقد. بقیه‌اش را می‌شود به مرور اضافه کرد.