فصل تاریکی شروع شده و این سؤال هر سال برمی‌گردد: وقتی در بزرگراه ماشینی از روبه‌رو می‌آید، باید نور بالا را خاموش کرد؟
پاسخ کوتاه: نه همیشه. در بزرگراه قاعده با جادهٔ معمولی فرق دارد، و دانستن این فرق هم ایمنی خودتان را بیشتر می‌کند و هم راننده‌های دیگر را بی‌دلیل اذیت نمی‌کند.
پاسخ‌دهنده تپو وسالاینن (Teppo Vesalainen)، مدیر آموزش اتحادیهٔ خودروی فنلاند (Autoliitto) است که هر هفته به پرسش‌های رانندگی خوانندگان پاسخ می‌دهد.
اصطلاح‌ها، چون روی داشبورد و در مکالمه همین‌ها را می‌شنوید
• نور بالا: kaukovalot، در زبان روزمره pitkät یعنی «بلندها».
• نور پایین: lähivalot، در زبان روزمره lyhyet یعنی «کوتاه‌ها».
• چراغ روز: huomiovalot.
قانون چه می‌گوید
قانون راهنمایی و رانندگی (tieliikennelaki) می‌گوید در خودروی موتوری هنگام رانندگی باید چراغ جلو (ajovalot) یا چراغ روز (huomiovalot) روشن باشد.
همان ماده روشن‌تر می‌کند: وقتی خودرو در تاریکی یا هوای گرگ‌ومیش رانده می‌شود، یا وقتی دید به‌خاطر هوا یا دلیل دیگری بد شده، باید چراغ جلو و چراغ عقب روشن باشد. «چراغ جلو» یعنی نور پایین و نور بالا.
قاعدهٔ بنیادی که همه‌چیز از آن می‌آید: باید بتوانید خودرو را در همان بخشی از جاده که می‌بینید متوقف کنید. این هم از خود قانون می‌آید و در عمل یعنی وقتی در تاریکی روی جادهٔ بدون روشنایی می‌رانید، باید بتوانید در محدودهٔ برد چراغ‌هایتان بایستید.
این قاعده به نوع جاده ربطی ندارد و شامل آن لحظه‌هایی هم می‌شود که به‌خاطر وضع ترافیک یا شرایط، با نور پایین می‌رانید. یعنی اگر نور پایین است، باید آهسته‌تر بروید.
روی جادهٔ معمولی
در تاریکی باید تا جای ممکن نور روی جادهٔ بدون روشنایی بیفتد، بدون اینکه دیگران را خیره کند.
در جادهٔ معمولی، هنگام رسیدن به ماشین روبه‌رو باید از نور بالا به نور پایین رفت، وقتی که بخش جادهٔ میان دو خودرو کاملاً روشن شده است، یعنی وقتی مخروط‌های نور دو ماشین به هم رسیده‌اند. برگشتن به نور بالا یکی دو متر پیش از عبور از کنار هم انجام می‌شود.
و حالا بزرگراه: جواب اصلی
در بزرگراه میان خودروهایی که در دو جهت می‌روند، در راستای عرضی فاصلهٔ آشکارا بیشتری هست. برای همین:
| وضعیت | چه کنید |
|---|---|
| مسیر مستقیم، حتی با ترافیک روبه‌رو | می‌توانید بی‌خیال با نور بالا برانید |
| پیچ به چپ، حتی با ترافیک روبه‌رو | باز هم نور بالا |
| پیچ به راست و همزمان ترافیک روبه‌رو | به نور پایین بروید |
به گفتهٔ وسالاینن در دو وضعیت اول، راننده‌ای که از روبه‌رو می‌آید نباید از نور بالای شما خیره شود، البته اگر درست نگاه کند.
در هر جاده‌ای، بهترین راه خیره‌نشدن این است که نگاهتان را تا جای ممکن دور و به لبهٔ راست جاده بدوزید.
وقتی به ماشین جلویی می‌رسید
در بزرگراهِ تاریک و بدون روشنایی، نزدیک شدن به خودروی جلویی همان قاعدهٔ همه‌جایی را دارد: از نور بالا به نور پایین بروید وقتی خطوط بیرونی آن خودرو به‌روشنی دیده می‌شود.
سبقت: نقطه‌های مرجع دقیق
این بخش جایی است که بیشتر راننده‌ها حدس می‌زنند. گزارش نقطه‌های مرجع مشخصی می‌دهد:
اگر شما سبقت می‌گیرید
• در آغاز سبقت، با یک چشمک نور بالا توجه راننده‌ٔ جلویی را جلب کنید. بعد از چشمک، باز هم با نور پایین می‌رانید.
• اگر از سواری سبقت می‌گیرید: وقتی در لاین سبقت، دماغهٔ ماشین شما به عقبِ آن خودرو رسید، نور بالا را روشن کنید.
• اگر از کامیون سبقت می‌گیرید: وقتی دماغهٔ ماشین شما به دیوارِ پشتِ کابین کامیون رسید.
• اگر از اتوبوس سبقت می‌گیرید: نقطهٔ مرجع، محور جلوی اتوبوس است.
اگر از شما سبقت می‌گیرند
• وقتی چراغ‌های عقبِ سواریِ سبقت‌گیرنده را از پشت شیشهٔ جلوی خودتان دیدید، به نور پایین بروید.
• اگر سبقت‌گیرنده کامیون است: وقتی دیوار پشت کابین آن به دماغهٔ ماشین شما رسید.
• اگر اتوبوس است: همان محور جلوی اتوبوس.
• وقتی سبقت‌گیرنده به لاین راست برگشت و به اندازهٔ کافی دور شد، می‌توانید دوباره نور بالا را روشن کنید. زمانش جایی است که با روشن شدن نور بالا، خطوط بیرونی آن خودرو تازه در تاریکی ناپدید شده باشد.
دستیار خودکار نور: گاهی بی‌دلیل پایین می‌زند
دستیارهای تعویض خودکار نور (valonvaihtoavustin) که امروز رایج شده‌اند، ممکن است در مسیر مستقیم بزرگراه یا در پیچ‌های به چپ، بی‌دلیل از نور بالا به نور پایین بروند.
به گفتهٔ وسالاینن اگر دیدید این اتفاق تکرار می‌شود، بهتر است دستیار را در طول همان مسیر بزرگراه خاموش کنید و نور بالا و پایین را دستی عوض کنید.
یک پله جلوتر از این دستیارها، چراغ‌های ماتریسی (matriisivalot) هستند که به‌نظر می‌رسد در بزرگراه هم نسبتاً خوب کار می‌کنند.
برای کسی که رانندگی را جای دیگری یاد گرفته
این جعبه افزودهٔ ماست.
• در فنلاند چراغ خودرو همیشه روشن است، حتی وسط روز آفتابی تابستان. این از همان مادهٔ قانونی می‌آید که بالا نقل شد و برای تازه‌واردها غافلگیرکننده‌ترین تفاوت است.
• «چشمک زدن با نور بالا» در فنلاند معنای پرخاشگری ندارد؛ همان‌طور که در این گزارش دیدید، بخشی از رویهٔ رسمی سبقت است.
• اگر ماشین روبه‌رو شما را خیره کرد، به نور بالا جواب ندهید. نگاه را به لبهٔ راست جاده ببرید و سرعت را کم کنید.
جدول وضعیت‌ها و جعبهٔ پایانی افزودهٔ ماست؛ جدول از خود متن گزارش ساخته شده است.
منبع: MTV Uutiset، پاسخ تپو وسالاینن از Autoliitto، ۱۸ مهر ۱۴۰۵ (۱۰ اکتبر ۲۰۲۶).