یک تهدید امنیتی جدی روز چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵ (۲۱ اکتبر ۲۰۲۶) باعث قطعی گستردهٔ خدمات اینترنتی در فنلاند و جهان شد. پشت آن دو حفرهٔ امنیتی بحرانی (tietoturva-aukko) در زبان برنامه نویسی PHP است؛ زبانی که حدود ۷۰ درصد سایت های جهان با آن کار می کنند.
در فنلاند، خدمات اینترنتی در دستگاه های دولتی، دانشگاه ها و شهرها بسته یا محدود شده است. سایت های شرکت های خصوصی هم قطعی دارند.
در فنلاند چه چیزهایی قطع شد؟
مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات دولت فنلاند، والتوری (Valtori)، چهارشنبه ساعت ۱۲:۴۵ بستن خدمات اینترنتی عمومی دولت را آغاز کرد و همهٔ ترافیکی را که از بیرون به شبکهٔ عمومی دولت می آید قطع کرد. در عمل یعنی خدماتی که از راه اینترنت استفاده می شوند عادی کار نمی کنند، هرچند سایت همهٔ ادارات لزوماً کاملاً از دسترس خارج نشده است.
- ادارهٔ مالیات (Verohallinto) و خدمات الکترونیکی پلیس؛ به گفتهٔ هانو ناومانن (Hannu Naumanen)، مدیرکل والتوری
- خدمات اینترنتی یله (Yle)
- فینا (Finna)، سامانهٔ جست وجوی کتابخانه ها، آرشیوها و موزه ها؛ به همین دلیل سایت کتابخانه های هلمت (Helmet) هم مشکل داشت
- سایت چند دانشگاه؛ مثلاً سایت دانشگاه آلتو (Aalto) باز نمی شد
- سایت شهر هلسینکی (Hel.fi) به یک نسخهٔ پشتیبان منتقل شد
- سایت مؤسسهٔ هواشناسی فنلاند (Ilmatieteen laitos) هم مشکل داشت
شبکهٔ داخلی ادارات بسته نشده است.
⚠️اگر امروز و فردا نتوانستید وارد خدمات اینترنتی مالیات، پلیس یا ادارهٔ دیگری شوید، مشکل از شما نیست. والتوری می گوید همهٔ خدمات حتی تا پنجشنبه هم برنمی گردند و زمان بازگشت کامل معلوم نیست. اگر کار فوری دارید، بعداً دوباره امتحان کنید.
چرا همه چیز را بستند، نه فقط بخش آسیب پذیر را؟
والتوری تصمیم گرفت به جای بستن تک تک خدمات آسیب پذیر، ترافیک شبکه را به طور گسترده قطع کند. به گفتهٔ ناومانن، والتوری اطلاعات «خوب، اما نه کامل» از این دارد که نرم افزار آسیب پذیر در کدام سامانه های دولتی استفاده می شود. اگر فقط سامانه های شناخته شده بسته می شد، ممکن بود یک خدمت آسیب پذیر روشن بماند. نتیجه این است که خدماتی هم که شاید حفره ای ندارند قطع شده اند: «اثرها ممکن است آسیب جانبی هم باشند.»
والتوری تأکید می کند که این بستن به خاطر نفوذ اطلاعاتی (tietomurto) نیست و فقط یک اقدام احتیاطی است.
این حفره ها چقدر خطرناک اند؟
به گفتهٔ ناومانن، در بدترین حالت مهاجم می تواند با این حفره ها روی سرور کد مخرب اجرا کند، آن را در اختیار بگیرد و احتمالاً به سامانه های دیگر هم برسد. آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) هم گفته این حفره ها می توانند دسترسی به فایل ها یا پایگاه دادهٔ سرور را ممکن کنند.
حفره ها را هوش مصنوعی پیدا کرد
دو شرکت امنیتی، کالیف (Calif) و ویز (Wiz)، می گویند این حفره ها را جدا از هم و با کمک هوش مصنوعی پیدا کرده اند و با توسعه دهندگان PHP برای اصلاحشان همکاری کرده اند. به برآورد ویز، سوءاستفاده از این حفره ها برای یک انسان بسیار پیچیده بود، اما هوش مصنوعی آن را خیلی آسان تر می کند.
کی درست می شود؟
توسعه دهندگان PHP بعدازظهر چهارشنبه به روزرسانی های اصلاحی را منتشر کردند. اما بازگرداندن خدمات زمان می برد، چون نصب به روزرسانی در بعضی سامانه ها آزمایش گسترده لازم دارد. والتوری آماده است تمام شب کار کند. اولویت با خدمات حیاتی است، هرچند بازگرداندن آن ها هم ممکن است به به روزرسانی سامانه های دیگر نیاز داشته باشد. بخشی از خدمات که از PHP آسیب پذیر استفاده نمی کنند، از همین حالا در دسترس اند.
در بقیهٔ جهان
- NSA توصیه کرده اگر حفره ها را نمی شود فوراً بست، سایت ها موقتاً بسته شوند.
- کاخ سفید می گوید نهادهای فدرال اثر احتمالی این حفره ها بر سامانه های دولتی و زیرساخت های حیاتی را بررسی می کنند.
- مرکز ملی امنیت سایبری هلند سایتش را بست؛ بندر روتردام، فدراسیون فوتبال هلند و چند بیمارستان هم همین کار را کردند.
- بنیاد ویکی پدیا بخشی از سامانه هایش را به عنوان احتیاط بست.
- آژانس ملی امنیت سایبری ژاپن هم بستن سایت ها را اگر به روزرسانی سریع ممکن نباشد، اقدامی احتیاطی و شاید لازم می داند.