واکسن آنفلوانزا در فنلاند: پاسخ THL به ۱۱ باور رایج

درباره آنفلوانزا و به ویژه واکسن آنفلوانزا (influenssarokote) ادعاها و افسانه های فراوانی در گفت وگوهای روزمره و شبکه های اجتماعی در گردش است. روزنامه ایلتالهتی (Iltalehti) شماری از آن ها را گردآوری کرده و از کارشناسان خواسته است پاسخ دهند.

به این ادعاها پروفسور هانا نوهونک (Hanna Nohynek)، پزشک ارشد مؤسسه بهداشت و رفاه فنلاند (THL)، و مارجا-لینا هوپیا (Marja-Leena Hyypiä)، متخصص ارشد پزشکی عمومی در ترویس تالو (Terveystalo)، پاسخ داده اند.

۱. من هیچ وقت مریض نمی شوم. چرا باید واکسن بزنم؟

هوپیا: سلامت خوب مانع ابتلا به آنفلوانزا نمی شود. آنفلوانزا می تواند در فرد کاملاً سالم هم علائم شدید از جمله تب بالا ایجاد کند. واکسن خطر بیمار شدن و در نتیجه خطر بیماری شدید را کاهش می دهد و به محافظت از نزدیکان فرد نیز کمک می کند.

نوهونک: اگر کسی بین ۷ تا ۶۴ سال و کاملاً سالم باشد، خطر ابتلای او به آنفلوانزای شدید البته کم است. اگر افزون بر آن مراقب خانگی نباشد و در بخش خدمات اجتماعی یا بهداشتی کار نکند، یعنی تماس زیادی با افرادی نداشته باشد که آنفلوانزا برایشان خطرناک است، لزوماً نیازی به واکسن ندارد.

اما با بدشانسی، فرد کاملاً سالم هم ممکن است به بیماری با علائم شدید دچار شود و نزدیکانش را هم مبتلا کند. واکسن این خطرها را به طور اساسی کاهش می دهد.هانا نوهونک

۲. آنفلوانزا می تواند بدون علامت باشد. چرا واکسن لازم است؟

نوهونک: فرد واکسینه شده ای که به آنفلوانزا مبتلا می شود معمولاً ویروس کمتری پخش می کند تا فرد واکسینه نشده. با واکسن، شما برای اطرافیانتان کمتر مسری هستید.

هوپیا: فرد بدون علامت یا کم علامت هم می تواند دیگران را مبتلا کند. هدف واکسیناسیون کاهش خطر بیماری خود فرد و هم زمان کاهش انتشار ویروس در محیط نزدیک اوست.

۳. پارسال واکسن زدم، امسال لازم نیست

نوهونک: در واکسن این فصل، هر سه سویه ویروسی بنا بر توصیه سازمان بهداشت جهانی (WHO) و مقامات دارویی تغییر کرده است. از واکسن فصل گذشته تقریباً هیچ محافظتی در این فصل باقی نمانده است. در سالمندان اثر محافظتی واکسن نیز سریع تر از افراد در سن کار افت می کند، حتی در عرض نیم سال.

هوپیا: ویروس آنفلوانزا ساختارهای سطحی خود را تغییر می دهد و به همین دلیل ویروس ها هر سال کمی متفاوت اند. ترکیب واکسن هر سال بازبینی می شود و محافظت واکسن هم با گذشت زمان ضعیف می شود؛ پس واکسن هر فصل باید دوباره تکرار شود.

۴. برای کودک سالم واکسن بی فایده است و عوارض دارد

نوهونک: بنا بر توصیه THL، کودک کاملاً سالم ۶ ماهه تا ۶ ساله هم از واکسن آنفلوانزا سود سلامتی می برد. واکسن ابتلای کودکان به آنفلوانزا و بیماری های ثانویه را کاهش می دهد. کودکان واکسینه شده در فصل آنفلوانزا تا یک سوم کمتر دچار عفونت گوش شده اند. واکسیناسیون به طور چشمگیری مراجعه کودکان به پزشک و مصرف آنتی بیوتیک و بستری شدن را کم می کند.

واکسن های فصلی که در برنامه ملی واکسیناسیون برای کودکان استفاده می شود، به طور اساسی با واکسن های دوران همه گیری آنفلوانزای خوکی که حاوی ماده تقویت کننده بودند تفاوت دارد. برای کودکان یک واکسن تزریقی بدون ماده تقویت کننده و یک واکسن زنده ضعیف شده به شکل اسپری بینی موجود است. اسپری بینی محبوب تر است و دو سوم کودکان واکسینه شده آن را گرفته اند.

هوپیا: کودک سالم هم می تواند آنفلوانزای شدید بگیرد و دچار بیماری های ثانویه مانند عفونت گوش یا ذات الریه شود. شایع ترین عوارض واکسن خفیف و گذرا هستند، مانند درد محل تزریق، تب یا گرفتگی بینی پس از اسپری بینی.

۵. آیا واکسن خطر سایر عفونت های تنفسی را در کودک بیشتر می کند؟

نوهونک: داده های پژوهشی این را تأیید نمی کند.

هوپیا: واکسن سیستم ایمنی را تضعیف نمی کند، بلکه به آن می آموزد ویروس آنفلوانزا را بشناسد.

۶. من در هیچ گروه پرخطری نیستم

هوپیا: آنفلوانزا در فرد خارج از گروه های پرخطر هم می تواند بیماری شدید و دوره نقاهت طولانی و در نتیجه غیبت از کار یا تحصیل ایجاد کند. واکسن به محافظت از کودکان خردسال، سالمندان و بیماران مزمن در محیط نزدیک هم کمک می کند.

۷. بلافاصله بعد از واکسن مریض شدم

نوهونک: واکنش های جانبی مانند درد، تورم و قرمزی محل تزریق و تب پس از واکسن ممکن است، اما معمولاً کوتاه مدت و گذرا هستند.

هوپیا: ممکن است هم زمان یک عفونت تنفسی دیگر یا ابتلایی به آنفلوانزا که پیش از واکسن رخ داده بروز کند.

نوهونک: واکسن های تزریقی معمول آنفلوانزا نمی توانند آنفلوانزا ایجاد کنند؛ آن ها ویروس کامل و زنده ندارند، بلکه فقط بخش های کوچکی از ویروس را در بر دارند. اسپری بینی کودکان حاوی ویروس زنده ضعیف شده است و ممکن است در کودک بیماری خفیف شبیه آنفلوانزا ایجاد کند و همچنین ممکن است ویروس های واکسن به فرد نزدیکی که ایمنی اش به شدت ضعیف است منتقل شود. به همین دلیل باید تماس کودک با چنین فردی تا حدود دو هفته محدود شود. این واکسن برای کودکی که خودش به دلیل بیماری یا درمان ایمنی بسیار ضعیفی دارد توصیه نمی شود.

۸. واکسن کار نمی کند، چون باز هم سرماخوردم

نوهونک: حدود ۲۰۰ ویروس عامل عفونت های تنفسی وجود دارد و واکسن آنفلوانزا فقط در برابر آنفلوانزا محافظت می کند، نه سایر ویروس ها. شواهدی نیست که واکسن آنفلوانزا استعداد ابتلا به ویروس های دیگر را بیشتر کند.

هوپیا: هیچ واکسنی محافظت کامل نمی دهد، اما حتی اگر فرد واکسینه شده به آنفلوانزا مبتلا شود، واکسن می تواند بیماری را خفیف تر کند و خطر بیماری شدید و عوارض ثانویه را کاهش دهد.

۹. از روی علائم می فهمم آنفلوانزا دارم یا نه

نوهونک: این ممکن نیست. ویروس های دیگری مانند آر اس وی (RSV) یا آدنوویروس هم می توانند تصویر بالینی شبیه آنفلوانزا ایجاد کنند.

هوپیا: تب با شروع سریع، درد عضلانی، سردرد و خستگی شدید اغلب نشانه آنفلوانزاست، اما علائم می تواند شبیه بیماری ناشی از ویروس کرونا یا دیگر ویروس های تنفسی باشد. تنها بر پایه علائم همیشه نمی توان عامل بیماری را با اطمینان شناخت.

۱۰. واکسن فنلاند سویه های کمی دارد و بی اثر است

نوهونک: در همه واکسن های آنفلوانزا سه سویه نماینده وجود دارد: زیرگونه های H1N1 و H3N2 از ویروس A و ویروس B. اثر محافظتی به میزان تطابق ویروس های در گردش با ویروس های واکسن بستگی دارد، و نیز به مقدار آنتی ژن واکسن و وجود یا نبود ماده تقویت کننده.

هوپیا: تعداد سویه ها به تنهایی اثر واکسن را تعیین نمی کند. سازمان بهداشت جهانی هر سال سویه های واکسن را بر پایه داده های پایشی که از کشورهای مختلف می گیرد انتخاب می کند.

۱۱. واکسن ها ژنتیک سلول ها را تغییر می دهند

هوپیا: واکسن های آنفلوانزا دی ان ای یا ژنوم انسان را تغییر نمی دهند. این واکسن ها فقط به سیستم ایمنی می آموزند ویروس آنفلوانزا را بشناسد.

نوهونک: هیچ شواهد علمی در تأیید این ادعا وجود ندارد.