اگر امسال از جنگل دست‌خالی برگشته‌اید، باید بدشانسی خاصی آورده باشید. تویا بیسکوپ (Tuija Biskop)، مدیر اجرایی سازمان مارتات، می‌گوید به گمانش امسال تقریباً جایی نمانده که قارچ نداشته باشد.
فصل قارچ امسال هم پرمحصول بوده و هم پرتنوع؛ به‌ویژه قارچ‌های خوراکی سنتی در جنگل فراوان بوده‌اند.
«اگر به سابقهٔ قارچ‌چینی خودم فکر کنم، احتمالاً در سی سال گذشته چنین محصول پرباری ندیده‌ام.»
کارشناس می‌گوید چنین محصولی را در این مدت ندیده است
طول معمول فصل قارچ در فنلاند
طول فصل امسال — از هر دو سر درازتر شده است
مارتات (Martat) چیست؟
یک سازمان قدیمی و سراسری در فنلاند که در زمینهٔ خانه‌داری، آشپزی، باغبانی و مهارت‌های روزمره آموزش می‌دهد و مشاوره می‌کند. توصیه‌هایش دربارهٔ قارچ و فرآوری محصولات جنگلی در فنلاند مرجع شناخته می‌شود.
امسال دقیقاً چه خبر بوده؟
بیسکوپ بیشتر در منطقهٔ پوهیانماآ میانی و جنوبی قارچ می‌چیند، ولی تصویری از وضعیت کل کشور هم دارد. او یادآوری می‌کند که مقدار قارچ همیشه از منطقه‌ای به منطقهٔ دیگر فرق می‌کند.
پانو هالمه (Panu Halme)، استاد پژوهشی مؤسسهٔ محیط‌زیست فنلاند (Syke)، می‌گوید در جنوب فنلاند محصول یکنواخت بوده است. او وضعیت را در هَمه، فنلاند میانی و تا حدی ساوو دنبال کرده است:
«آن اوج کوتاهی که بعضی سال‌ها پیش می‌آید امسال نبود؛ به‌جایش از ژوئیه تا اوایل اکتبر محصولی یکنواخت و خوب داشتیم.»
فصل قارچ معمولاً حدود سه ماه است — از ژوئیه تا اواخر سپتامبر و اوایل اکتبر. به گفتهٔ هالمه امسال فصل از هر دو سر درازتر شده است.
بیسکوپ یکی از پرچیده‌ترین قارچ‌های فنلاند را مثال می‌زند: کانتارلی (kantarelli). این قارچ معمولاً یکی از اولین‌های فصل است، ولی هنوز هم در جنگل پیدا می‌شود.
او می‌گوید به‌ندرت پیش آمده که از قارچ‌های خوراکی سنتی — haperot (روسولا)، tatit (قارچ‌های بولت) و lampaankääpä — درست در همین سپتامبر و اکتبر محصول تازه‌ای بیاید.
یک تفاوت کیفی هم هست: محصول تابستان امسال ضعیف و کرم‌زده بود، در حالی که قارچ‌های محصول دیرتر تمیزتر بوده‌اند. به گفتهٔ بیسکوپ محصول دیرهنگام معمولاً کیفیت بهتری دارد.
چرا امسال این‌قدر پربار شد؟
عوامل زیادی در موفقیت محصول قارچ نقش دارند. هالمه می‌گوید پشت محصول پربار امسال به‌ویژه هوای متغیر بوده است:
«امسال دوره‌های طولانی گرمای خشک نداشتیم؛ مثلاً در اوت از آن دوره‌های تابستان‌مانند خبری نبود و نوع هوا تمام مدت واقعاً متغیر بود.»
بیسکوپ روی کافی‌بودن باران دست می‌گذارد. البته به گفتهٔ او اوایل تابستان به‌ویژه در شرق فنلاند دشوار بود، چون آنجا باران نبارید.
و یک اثر جانبی خوب: چون تابستان خیلی گرم نبود، آفت‌ها هم کمتر بودند. بیسکوپ مثال می‌زند که لارو مگس قارچ به آن اندازه‌ای که در یک تابستان گرم می‌شد دیده نشد — و همین یکی از دلایل تمیزتر بودن قارچ‌هاست.
با این همه او تأکید می‌کند که همهٔ عوامل مؤثر بر محصول قارچ دقیق شناخته نشده‌اند. مثالش قارچی است به نام mustavahakas که سال گذشته در جاهای همیشگی‌اش فراوان پیدا می‌شد و امسال فقط چندتایی.
هنوز دیر نشده است
اگر امسال هنوز به جنگل نرفته‌اید، هر دو کارشناس می‌گویند فرصت هست.
به گفتهٔ بیسکوپ قارچ‌های پاییزی — مثل قارچ قیفی (suppilovahvero) و kuusilahokas — را می‌شود در بخش بزرگی از فنلاند تا رسیدن یخبندان جمع کرد. حتی بعد از یخبندان هم می‌شود قارچ‌هایی مثل hallavahakas را که دیر محصول می‌دهند پیدا کرد.
معمولاً اولین شب‌های یخبندان سخت در اوایل اکتبر فصل را می‌بندند، ولی امسال جز در بعضی مناطق هنوز یخبندان شبانهٔ سختی نیامده است.
«تقریباً برای هر کسی در جنوب فنلاند، در فاصلهٔ یک پیاده‌روی یا یک دوچرخه‌سواری، همین حالا جنگلی پر از قارچ قیفی هست.»
قارچ سال: عطر کاری در جنگل
بیسکوپ یک نکتهٔ دیگر هم می‌گوید: فصل قارچ سال، یعنی sikurirousku، هنوز ادامه دارد.
به گفتهٔ او این قارچ شخصیت خاص خودش را دارد: عطر قوی کاری (curry) دارد و همان عطر را به غذا می‌دهد.
کجا برویم؟ دو مقصد در حومهٔ تورکو
گزارش فنلاندی جا نمی‌گوید. این بخش افزودهٔ ماست و هر جمله‌اش از صفحهٔ رسمی خودِ آن مقصد خوانده شده.
۱. پارک ملی کورین‌راهکا (Kurjenrahkan kansallispuisto)
۳۵ کیلومتری شمال تورکو، غرب جادهٔ شمارهٔ ۲۰۴ (تورکو–اولانه). وسیع‌ترین باتلاق‌های دست‌نخوردهٔ منطقهٔ واریناییس-سوومی اینجاست، با جنگل‌های خشک و مسیرهای علامت‌گذاری‌شده.
نکته‌ای که باید قبل از رفتن بدانید: در پارک‌های ملی حق همگانی طبیعت به‌خودی‌خود برقرار نیست — آنجا قانونِ خودِ پارک حرف آخر را می‌زند.
و قانون کورین‌راهکا صریح است: چیدن توت و قارچ خوراکی مجاز است، به‌جز در مناطق محدودشده. در عوض برداشتن یا آسیب‌زدن به درخت، بوته و گیاه ممنوع است و جمع‌کردن گیاهان خودروی خوراکی هم اجازه ندارد. یعنی: قارچ و توت آری، گیاه نه.
مناطق محدودشده (Lammenrahka، بخش غربی Kurjenrahka، Vajosuo و Laidasuo–Lakjärvi) همگی تا ۱۵ ژوئیه ممنوعهٔ ترددند؛ یعنی در پاییز هیچ‌کدام برقرار نیست.
پارکینگ‌ها: بزرگ‌ترینشان Kurjenportti در ابتدای جادهٔ Kuhankuonontie است و از آنجا حدود ۷۰۰ متر تا مرکز راهنمای پارک، Kurjenpesä (نشانی: Kuhankuonontie 67, Pöytyä) راه است. گزینه‌های دیگر: Pukkipalo (Paltantie, Nousiainen)، Vajosuo (Vajosuontie, Rusko)، Rantapiha (Savojärventie, Nousiainen) و Töykkälä (Vällintie, Rusko).
دو نکتهٔ عملی: داخل پارک هیچ خدماتی نیست، پس آب و خوراک همراه ببرید؛ و حمل‌ونقل عمومی فقط در تابستان کار می‌کند، یعنی در این فصل با ماشین.
صفحهٔ رسمی: luontoon.fi — و پیش از حرکت، صفحهٔ «Säännöt ja ohjeet» همان‌جا را بخوانید.
۲. شبکهٔ مسیرهای کوهان‌کوئونو (Kuhankuonon retkeilyreitistö)
بیش از ۱۵۰ کیلومتر مسیر به‌هم‌پیوسته که نقطهٔ آغازش جزیرهٔ روئیسالو در خودِ تورکو است و تا کنار دریاچهٔ پوهایروی می‌رود؛ از راهسیو، ماسکو، روسکو، نوسیاینن، مونه‌مکی و پویتوا می‌گذرد و بخشی از آن داخل همان پارک ملی است.
سایت خود این شبکه قارچ‌چینی را صریحاً یکی از کارهایی می‌داند که این مسیرها برایش مناسب‌اند، و مسیرها از جنگل‌ها، صخره‌ها و باتلاق‌هایی می‌گذرند که برای جنوب فنلاند غیرمعمول‌اند — پهن و یکپارچه. بیرون از محدودهٔ پارک ملی، حق همگانی عادی برقرار است و برای چیدن قارچ هیچ اجازه‌ای لازم ندارید.
راهنما و نقشه: kuhankuono.fi
۳. و ساده‌ترین گزینه: نزدیک‌ترین جنگل
یادتان باشد حرف پژوهشگر Syke در همین گزارش: تقریباً برای هر کسی در جنوب فنلاند، در فاصلهٔ یک پیاده‌روی یا یک دوچرخه‌سواری، جنگلی پر از قارچ قیفی هست. برای جنگل معمولی لازم نیست مقصد خاصی انتخاب کنید — حق همگانی طبیعت چیدن قارچ و توت را بدون اجازهٔ مالک مجاز می‌کند. این حق شامل حیاط خانه‌ها و زمین‌های زیر کشت نمی‌شود، و در مناطق حفاظت‌شده جای خود را به قانون همان منطقه می‌دهد.
برای پیدا کردن جا در کل فنلاند
— retkikartta.fi — نقشهٔ رسمی سازمان جنگل‌ها (Metsähallitus): زمین‌های دولتی، مسیرها، پارکینگ‌ها، آتشگاه‌ها و کلبه‌ها در سراسر کشور. بهترین نقطهٔ شروع برای این پرسش که «کجا اجازه دارم بروم؟»
— luontoon.fi — همهٔ پارک‌های ملی و مناطق گردشگری. هر مقصد صفحهٔ «Säännöt ja ohjeet» جداگانه دارد و قانون از مقصدی به مقصد دیگر فرق می‌کند؛ همیشه قبل از رفتن همان صفحه را باز کنید.
— luontoon.fi/jokaisenoikeudet و ym.fi/jokaisenoikeudet — متن رسمی حق همگانی طبیعت (وزارت محیط‌زیست).
— martat.fi — راهنمای قارچ همان سازمانی که کارشناسش در این خبر حرف می‌زند: شناسایی، تمیزکردن و نگهداری.
یک هشدار که این گزارش نمی‌دهد
— هیچ قارچی را که با اطمینان کامل نمی‌شناسید نخورید. در جنگل‌های فنلاند گونه‌های کشنده هم می‌رویند. اگر تازه‌کارید، با کسی بروید که می‌شناسد، یا از دوره‌ها و راهنماهای شناسایی قارچ استفاده کنید — مارتات خودش از جاهایی است که چنین آموزشی می‌دهد.
بخش‌های «کجا برویم؟»، «برای پیدا کردن جا در کل فنلاند» و هشدار پایانی افزودهٔ ماست و در گزارش اصلی نیستند. نشانی‌ها، قوانین و فاصله‌ها در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ از صفحهٔ رسمی خودِ هر مقصد خوانده شده‌اند؛ قانون می‌تواند عوض شود، پس پیش از حرکت همان صفحه را ببینید.
منبع: Savon Sanomat / Uutissuomalainen، بر پایهٔ گزارش خبرگزاری STT — ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶).