حقیقت این است که بستن یک مرز، تهدید را از بین نمی برد؛ این را یک پروفسور فنلاندی دربارهٔ تصمیم تازهٔ استونی می گوید. استونی (Viro) قصد دارد روز ۱۰ آذر ۱۴۰۵ (۱ دسامبر ۲۰۲۶) مرز خود با روسیه را ببندد. دلیل این تصمیم، تلاش برای خرابکاری (sabotaasi) علیه یک شرکت سازندهٔ پهپاد است.

به گفتهٔ پلیس امنیتی استونی (suojelupoliisi)، پشت این حمله سرویس اطلاعات نظامی روسیه، جی آر یو (GRU)، قرار دارد. یوسی پ. لاینه (Jussi P. Laine)، استاد پژوهش های میان رشته ای مرز در دانشگاه شرق فنلاند (Itä-Suomen yliopisto)، این تصمیم را بیش از هر چیز یک پیام سیاسی می داند که تهدید را برطرف نمی کند. به گفتهٔ او، بسته شدن مرز به ویژه سفر روس ها و روس زبانان ساکن استونی به روسیه را دشوار می کند.

چرا بستن مرز تهدید را از بین نمی برد؟

لاینه می گوید بستن مرز شرقی استونی پیش از هر چیز یک پیام سیاسی و یک اقدام نمادین است و چندان یک اقدام امنیتی مؤثر به شمار نمی آید. به گفتهٔ او، این برداشت که با بستن مرز تهدید از میان می رود، نادرست است. روسیه مدت هاست که تلاش می کند در استونی و دیگر کشورهای اروپایی افرادی را برای خرابکاری جذب کند.

«عاملان همین جا، درون جامعه های خود ما هستند. این طرز فکر که داخل امن است و تهدیدها آن سوی مرز هستند، بسیار گمراه کننده است.»

با این حال لاینه معتقد است تصمیم استونی پیامی به روسیه می فرستد: تلاش برای خرابکاری پذیرفته نمی شود. از سوی دیگر، دولت به مردم خود هم می گوید که مشکل را دیده و به آن واکنش نشان می دهد.

او می گوید: «روسیه به شیوهٔ همیشگی خود، از این ماجرا در اظهاراتش به عنوان نمونه ای از روس هراسی (russofobia) استفاده خواهد کرد.»

ماجرا چیست؟ در شب جمعه به شنبه، تلاش شد ساختمان شرکت پهپادسازی استونیایی ترئود سیستمز (Threod Systems) در نزدیکی تالین (Tallinn) منفجر شود. پلیس امنیتی استونی می گوید پشت این تلاش جی آر یو، سرویس اطلاعات نظامی روسیه، است. استونی به همین دلیل مرز خود با روسیه را ۱ دسامبر می بندد، اما حمل بار ریلی از روسیه را متوقف نمی کند. در ماه اوت هم در تالین ساختمان شرکت صنایع دفاعی میلرم رباتیکس (Milrem Robotics) به آتش کشیده شد؛ به گفتهٔ استونی، سفارش آن حمله را هم روسیه داده بود.

بیشترین اثر بر چه کسانی است؟

به گفتهٔ لاینه، بستن مرز بیشترین اثر عملی را بر کسانی دارد که از این مرز به روسیه رفت و آمد می کردند. در استونی هم روس ها زندگی می کنند و هم استونیایی های روس زبان که زندگی شان در دو طرف مرز جریان دارد.

او می گوید: «نیاز آن ها به عبور از مرز بسیار زیاد بوده است. احتمالاً دلیل این که مرز تا امروز باز مانده بود، همین است.»

به گفتهٔ مرکز آمار استونی، در آغاز سال ۲۰۲۶، ۲۰٫۲ درصد ساکنان استونی، یعنی ۲۷۶ هزار نفر، روس تبار بودند. ۵٫۵ درصد ساکنان استونی تابعیت روسیه دارند.

دارندگان «گذرنامهٔ خاکستری» چه کسانی هستند؟

به گفتهٔ کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان (UNHCR)، هنوز نزدیک به ۶۳ هزار نفر بی تابعیت در استونی زندگی می کنند. در سال ۱۹۹۲ شمار آن ها حدود ۵۰۰ هزار نفر برآورد می شد.

بیشتر آن ها کسانی هستند که در دوران اشغال شوروی به استونی آمدند و پس از استقلال دوبارهٔ استونی در سال ۱۹۹۱، نه تابعیت روسیه را گرفتند و نه تابعیت استونی را.

ساکنان فنلاند چقدر از این مرز استفاده کرده اند؟

لاینه یادآوری می کند که ساکنان فنلاند که نیاز داشتند به روسیه بروند هم از مرز استونی و روسیه استفاده کرده اند، هرچند شمارشان نسبتاً کم است. به گفتهٔ او، در این اواخر هجوم بزرگی از استونی به سمت روسیه دیده نشده است.

ادارهٔ پلیس و مرزبانی استونی امسال حدود ۵۵ هزار عبور شهروندان فنلاند را در گذرگاه های مرزی استونی و روسیه ثبت کرده است. این رقم شمار عبورهاست، نه شمار افراد. سال گذشته این رقم حدود ۶۶ هزار بود. دارندگان تابعیت دوگانهٔ فنلاند و روسیه که با گذرنامهٔ روسی از مرز گذشته اند، در این آمار نیستند.

۱٫۶ میلیونعبور از مرز استونی و روسیه در سال ۲۰۲۴
۱٫۱ میلیونعبور در سال ۲۰۲۵
۷۶۰ هزارعبور در سال ۲۰۲۶ تا امروز

به گفتهٔ پلیس استونی، بزرگ ترین گروه ها شهروندان استونی و روسیه هستند. طبق آمار وزارت کشور استونی، در نیمهٔ اول امسال شمار عبورها ۱۳ درصد کمتر از همین دوره در سال قبل بود.

لاینه پیش از تلاش خرابکارانهٔ آخر هفته، با همکاران استونیایی خود دربارهٔ وضعیت مرز گفتگو کرده بود. به گفتهٔ او، همان زمان هم بسیاری معتقد بودند که بهتر است مرز بسته شود.

از فنلاند از چه راه هایی می شود به روسیه رفت؟

به گفتهٔ لاینه، از زمانی که فنلاند در آبان ۱۴۰۲ (نوامبر ۲۰۲۳) مرز شرقی خود را بست، مرز شرقی استونی پرکاربردترین راه رفتن از فنلاند به روسیه بوده است.

راه دوم، گذرگاه مرزی استورسکوگ (Storskog) در نروژ، نزدیک شهر کرکنس (Kirkkoniemi / Kirkenes) بوده است. به ارزیابی لاینه، با بسته شدن مرز استونی اهمیت این مسیر ممکن است بیشتر شود.

راه سوم پرواز به روسیه از طریق استانبول بوده است. افزون بر این، شرکت هواپیمایی ایر صربستان (Air Serbia) به تازگی اعلام کرده که از بهار آینده پروازهای بلگراد و هلسینکی را دوباره راه می اندازد؛ از بلگراد پرواز به روسیه وجود دارد.

از لتونی هم می توان به روسیه رفت، اما در گذرگاه های مرزی آن ثبت نام از پیش (ennakkorekisteröityminen) لازم است. در میان کشورهای بالتیک، گذرگاه های مرزی لتونی و لیتوانی هنوز باز هستند و از راه زمینی از طریق نروژ هم می توان به روسیه رسید.

📎این خبر از Yle ترجمه شده است که در تاریخ ۲۵ آبان ۱۴۰۵ (۱۶ نوامبر ۲۰۲۶) منتشر شده بود.