سمیترین عنکبوت وحشی فنلاند دارد در جنوب و جنوبغرب کشور پخش میشود. بچههایش میتوانند با یک تکه تار، سوار بر جریان هوا، حتی صدها کیلومتر سفر کنند.
«اگر کسی حساسیت یا واکنشپذیری شدید داشته باشد، ممکن است کارش به بیمارستان بکشد، اما از این گزش کسی نمیمیرد. برخلاف گزش بعضی عنکبوتهای خارجی. ولی بله، میتواند قرمزی و التهاب و واکنشهای دیگر ایجاد کند.» این را امیل اوسترمان (Emil Österman)، پژوهشگر دکتری دانشگاه تورکو (Turun yliopisto)، دربارهٔ گزش عنکبوت کیسهای زرد میگوید.
اوسترمان تأیید میکند که این گونه — که حالا در سواحل جنوبی و جنوبغربی در حال پخششدن است — سمیترین عنکبوت وحشی فنلاند است. گونهای سمیتر از آن فقط یک جا در کشور پیدا میشود: موزهٔ مرکزی تاریخ طبیعی در هلسینکی. عنکبوت گوشهگیر قهوهای که بهطور طبیعی در آمریکای جنوبی زندگی میکند، در سال ۱۳۴۲ (۱۹۶۳) — ظاهراً تصادفی و همراه یک جعبهٔ باربری — به فنلاند رسید و در فضای همان موزه ماندگار شد.
گزشی سختتر از نیش زنبور
این عنکبوت در چمنزارها و علفزارهای آفتابخورده زندگی میکند. آروارههایش بهطور غیرعادی قوی و تیز است و برخلاف بیشتر عنکبوتها، گزشش بهراحتی از پوست انسان رد میشود. گفتهاند که این گزش حتی از نیش زنبور هم سختتر است.
«از این نظر جالب است که بیشتر عنکبوتهایی که در فنلاند داریم اصلاً نمیتوانند انسان را بگزند. و آن چند گونهٔ بزرگتری هم که میتوانند، گزششان معمولاً هیچ نشانهای ایجاد نمیکند.»
اوسترمان اما یادآوری میکند که این عنکبوت جز در تنگنا نمیگزد — مثلاً وقتی زیر بدن آدم یا لای چین پوست گیر کند.
«بیدلیل و از سرِ بدجنسی نمیرود کسی را بگزد.»
شاید از آنسوی دریا آمده باشد
در یک سال گذشته چندین مشاهده از این عنکبوت ثبت شده است. بر اساس پایگاه دادهٔ مرکز اطلاعات گونههای فنلاند، تابستان پارسال از جمله در ناانتالی (Naantali)، پارایینن (Parainen) و سالو (Salo) در جنوبغرب کشور دیده شد. بهار و تابستان امسال هم در استان اوسیما (Uusimaa) دستکم در تکتومِ هانکو (Hanko, Täktom) و شبهجزیرهٔ پورکالای کیرکونومی (Kirkkonummi, Porkkalanniemi) پیدا شده است. فقط بخشی از این مشاهدهها را پژوهشگران تأیید کردهاند.
اوسترمان در دانشکدهٔ زیستگوناگونی دانشگاه تورکو کار میکند و عضو کارگروه رسمی عنکبوتهای فنلاند است؛ کارگروهی زیر نظر وزارت محیط زیست که از پژوهشگران و علاقهمندان تشکیل شده و کارش پشتیبانی از حفاظت، پژوهش و شناخت عنکبوتسانان در فنلاند است. او بعد از آن نخستین یافته، دو مشاهدهٔ امسال در هانکو را هم تأیید کرده است.
تصور میشود این گونه از تغییرات اقلیمی سود میبرد و احتمالاً از آنسوی دریا به فنلاند رسیده است. پخششدنش به سمت شمال در سوئد، آلمان و کشورهای بالتیک هم دیده شده. پرجمعیتترین زیستگاههایش در اروپای مرکزی است.
«معلوم نیست تازه به ما رسیده باشد، یا مدتها بوده و کسی ندیده باشدش. ولی حالا دیگر به نظر میرسد دارد زیاد میشود، چون این مشاهدهها بیشتر شدهاند.»
آویزان به یک تار، سوار بر باد
اوسترمان تأیید میکند که بچههای این عنکبوت به شکلی کاملاً غیرعادی جابهجا میشوند. آنها تکهتار را در هوا رها میکنند و با کمک جریانهای هوا و بارهای الکتریکی جوّ، سوار بر آن به سفر میروند.
«بالونسواری» یعنی چه؟ روشی که در آن عنکبوت کوچک نوک شکمش را بالا میگیرد و چند رشته تار در هوا رها میکند. جریان هوا و بار الکتریکی جوّ آن رشتهها را میکِشد و عنکبوت را از زمین بلند میکند. حشرهشناسان به این حرکت «بالونسواری» (ballooning) میگویند و برای عنکبوتهای ریز، مؤثرترین راه پراکندهشدن در فاصلههای دور است.
«جریان باد آن را با خودش میبَرد و آن بچهٔ کوچک ته تار آویزان میماند. اینطوری مسیرهای بلندی را «بالونسواری» میکنند. میتوانند صدها کیلومتر سفر کنند.»
به گفتهٔ اوسترمان، همین شیوه میتواند توضیح دهد که چطور این عنکبوت از جای دیگری در اروپا و از آنسوی دریا به فنلاند رسیده است.
«پرسش جالب این است که آیا اینجا جمعیتی داریم که زادآوری میکند. یعنی اگر حالا این بالغها را میبینیم، آیا همانهایی هستند که در بچگی به اینجا آمدهاند و بزرگ شدهاند؟ و بعد پاییز میمیرند و سال بعد دیگر نسل اینها نیست، بلکه بچههای تازهای است که از جای دیگر آمدهاند. این هنوز کمی نامعلوم است.»
«در تئوری ممکن است جمعیتی زادآور باشد، چون هم نر و هم ماده پیدا شده. اما اینکه زمستان را اینجا سر کنند هنوز معلوم نیست.»
این عنکبوت را از کجا بشناسیم
عنکبوت کیسهای زرد (Cheiracanthium punctorium) از خانوادهٔ عنکبوتهای کیسهای است.
— شکم سبزِ متمایل به زرد، با نقشی قلبیشکل که در قسمت جلو لبهٔ روشن و پهنی دارد و در قسمت عقب محو میشود. تنهٔ جلویی سرخفام. پاها پرمو، و نخستین جفتِ پا بهطور چشمگیری بلند.
— شکارچی فعالی است که سرِ شب و شبها پرتحرکتر میشود. روزها معمولاً در لانهای ابریشمی پنهان میشود که به بالای ساقهٔ یک گیاه چسبانده است.
منبع: Suomen Luonto
منبع: Iltalehti — گزارش ماتی تانر (Matti Tanner)، ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ (۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶). دادههای مشاهده از مرکز اطلاعات گونههای فنلاند؛ مشخصات گونه از مجلهٔ Suomen Luonto.