با این روش، یک استاد دانشگاه بازار برق فنلاند را درست می‌کند

ایوو وهویلاینن (Iivo Vehviläinen)، استاد حرفه‌ای دانشگاه آلتو که بازار انرژی را دنبال می‌کند، می‌گوید دولت نباید وسط رونق مراکز داده تصمیم‌های عجولانه بگیرد.

به نظر او فنلاند باید درست و حسابی بررسی کند که ورود گستردهٔ مراکز داده چه اثرهایی دارد.

این سومین مطلب ما دربارهٔ همین موضوع است. پیش‌تر: «۱۴۵ مرکز داده برنامه‌ریزی شده» و «مراکز داده به ته صف برق منتقل می‌شوند».

«آیا نمی‌ارزید آن‌ها را جایی بگذاریم که گرمای هدررفته (hukkalämpö) جمع شود و دیگر لازم نباشد این‌قدر به راه‌حل‌های گرمایشی دیگر فکر کنیم؟ ارزیابی‌ای بکنیم از اینکه اثرهای رفاهی‌اش به‌طور جامع‌تر چیست.»
ایوو وهویلاینن

ما فقط عددهای خود گوگل را داریم

او اشاره می‌کند که فنلاند دربارهٔ سرمایه‌گذاری اعلام‌شدهٔ گوگل کاملاً به عددهایی تکیه کرده که خود گوگل داده است. به‌عنوان پژوهشگر، با احتیاط به آن‌ها نگاه می‌کند.

«هیچ‌کس تلاش نکرده برآورد مستقلی از این بکند که ورود مراکز داده یعنی چه. رهبری دولت هم همان عددهای گوگل را تکرار می‌کرد.»
ایوو وهویلاینن

یک پرسش این است که برقی که مراکز داده رزرو می‌کنند چه اثری بر دیگر شرکت‌های فعال در فنلاند و شرکت‌هایی دارد که شاید به سرمایه‌گذاری اینجا فکر می‌کنند. اگر قیمت برق بالا برود، سودآوری خیلی از شرکت‌ها عوض می‌شود.

نیمی از نیروگاه لوویسا

«کاری که گوگل کرد این بود که نیمی از نیروگاه هسته‌ای لوویسا را خرید و برد. حالا همهٔ ما بقیه، نصف لوویسا کمتر داریم.»
ایوو وهویلاینن

هنگام اعلام سرمایه‌گذاری گوگل گفته شد که این شرکت برای ۲۱ سال، نیمی از تولید نیروگاه لوویسا را برای مصرف خودش رزرو کرده است.

به نظر وهویلاینن، رزرو کردن تولید یک نیروگاه هسته‌ایِ موجود به سود گوگل است، ولی هیچ‌کس دیگری نمی‌تواند معادل نصف یک نیروگاه هسته‌ای برق را با همان قیمت و در همان مدت کوتاه به دست بیاورد.

«آیا صنایعی داریم که بتوانند همین منبع را برای محصولاتی با ارزش افزودهٔ بالاتر به کار ببرند؟ من باور دارم که می‌تواند باشد. آیا در فنلاند سرمایه‌گذاری می‌کردند؟ شاید. ممکن است در نتیجهٔ اینکه گوگل نصف یک نیروگاه را برای خودش برداشت، بازیگرانی از اینجا بروند چون دیگر صرف نمی‌کند؟»
ایوو وهویلاینن

«مسابقهٔ اسب‌دوانی» و هزینه‌ای که به دیگران می‌رسد

او رقابت شرکت‌های بزرگ داده بر سر جایگاه پیشتازی بازار را «مسابقهٔ اسب‌دوانی» توصیف می‌کند: برنده شرکتی است که بزرگ‌ترین سهم بازار را بگیرد، تقریباً به هر قیمتی. برای همین این شرکت‌ها حاضرند سرمایه‌گذاری‌های بیش از اندازه بزرگ هم بکنند.

وهویلاینن مشکلی نمی‌بیند که سرمایه‌گذاران «پول خودشان را بسوزانند». چیزی که نگرانش می‌کند عوارض جانبی این سرمایه‌گذاری‌هاست.

«اگر آن سرمایه‌گذاری‌های بیش از حد به صنایع دیگر در فنلاند یا به نظام برق ما آسیب بزند، یا همزمان محیط زیست را خراب کند، یا هر چیز دیگری که به کسی جز خود سرمایه‌گذار برمی‌گردد، آن وقت بازار دیگر کارآمد نیست: سود به شرکت می‌رسد، ولی بخشی از صورتحساب را دیگران می‌پردازند.»
ایوو وهویلاینن

به نظر او عجله دلیل خوبی نیست. از نظر جامعهٔ فنلاند مهم نیست که رقابت مدل‌های زبانی را گوگل ببرد یا مثلاً OpenAI. پس فنلاند باید وقت بگیرد و قاعدهٔ بازی درست‌وحسابی بسازد. مزیت رقابتی فنلاند در چند ماه از بین نمی‌رود، چون متقاضی به‌قدر کافی هست.

و قاعدهٔ پیشنهادی‌اش چیست

ولی او همهٔ نقدها را هم قبول ندارد

وهویلاینن هر انتقادی به ورود مراکز داده را همان‌طور که هست نمی‌پذیرد. او اعتماد دارد که نظام برق خودش را با مصرف رو به رشد تطبیق می‌دهد.

توضیحش این است: فنلاند مدت‌هاست به معیار اروپایی برق بسیار ارزانی داشته. همین گاهی باعث شده تولید برق مهار شود، مثلاً همیشه صرف نمی‌کرده که توربین‌های بادی با توان کامل بچرخند. قیمت ارزان سرمایه‌گذاری را هم جذب کرده و مصرف را بالا برده، که به نوبهٔ خود قیمت را بالا می‌برد، و آن وقت ساختن تولید تازه صرف می‌کند. به گفتهٔ او بازار برق از این نظر کمی مثل صنعت ساختمان چرخه‌ای است.

برای همین این بحث بالا گرفته که آیا فنلاند باید سریع به توان تنظیمی مستقل از هوا (säätövoima) برسد. وهویلاینن با این بحث کمی فاصله دارد. به نظر او چیزی که اهمیت دارد این است که تولید و مصرف برق در تعادل باشند، و فرقی نمی‌کند این تعادل چطور به دست بیاید.

راه انداختن تولید تازه سخت‌تر از ایجاد انعطاف در سمت مصرف (kulutusjousto) است. مثلاً وقتی باد زیاد می‌وزد و قیمت گاهی ارزان می‌شود، شرکت‌های گرمایش شهری سراغ دیگ‌های بزرگ برقی رفته‌اند و در ساعت‌های برق ارزان آن‌ها را داغ می‌کنند.

همان «مسابقهٔ اسب‌دوانی» باعث شده شرکت‌ها حاضر باشند برای برق «تقریباً هر چیزی» بپردازند، و نتیجه‌اش بالا رفتن قیمت‌هاست. انتظار برای اوج‌های قیمتی بیشتر شده و همین انگیزه می‌دهد که در فناوری‌هایی سرمایه‌گذاری شود که از قیمت بالا سود می‌برند. در سمت تولید، فناوری‌های صاف‌کنندهٔ اوج قیمت به‌خاطر تقاضای زیاد کمیاب‌اند و استفادهٔ گسترده از باتری هنوز گران است. پس گزینهٔ طبیعی، رسیدن به تعادل از راه انعطاف مصرف است.

«برق فنلاند واقعاً گران است؟»

به نظر او پرسش نهایی این است که با قیمت‌های بالای برق می‌خواهیم چه کنیم و چقدر تحملشان می‌کنیم. او به آغاز جنگ تهاجمی روسیه در سال ۲۰۲۲ اشاره می‌کند، وقتی قیمت برق خیلی بالا رفت.

«تجربهٔ آن دوران این بود که سیاستمداران تحملش را ندارند و بعد انواع کمک‌ها را درست می‌کنند.»
ایوو وهویلاینن

مشکل حمایت از مصرف‌کننده این است که صورتحساب قیمت بالای برق را در نهایت دولت می‌پردازد، و در وضع اقتصادی امروز این عملاً دشوار است.

او این حرف را هم زیر سؤال می‌برد که برق در فنلاند به‌نحوی استثنایی گران باشد. به گفتهٔ او میانگین قیمت برق واقعاً ارزان بوده. و برق دائماً ارزان یعنی هیچ‌کس هم نمی‌خواهد در تولید تازه سرمایه‌گذاری کند.

«اگر قیمت‌ها گاهی خیلی بالا باشند ولی گاهی واقعاً ارزان، چقدر باید نگرانش باشیم؟»
ایوو وهویلاینن