کسانی که به آلزایمر زودرس مبتلا می‌شوند، سال‌ها پیش از تشخیص مشکل‌های سلامتی گوناگونی داشته‌اند. این یافتهٔ پژوهشی فنلاندی است.
منظور از زودرس یعنی ابتلا پیش از ۶۵ سالگی، یعنی در سن کار. همین نکته بخش مهمی از ماجراست، چون آلزایمر در ذهن بیشتر آدم‌ها بیماری سالمندی است.
ده وضعیتی که بیشتر دیده شد
در کسانی که پیش از ۶۵ سالگی مبتلا شده بودند، این موارد بیشتر از گروه شاهد دیده شد:
• افسردگی
• سرگیجه
• سردرد
• آسیب‌های مغزی
• صرع
• اختلال‌های گردش خون مغز
• بیماری‌های تیروئید
• مشکل‌های مربوط به مصرف زیاد الکل
افزون بر این‌ها، وزوز گوش و کاهش شنوایی هم بیشتر دیده شد، و این دوتا از شش تا ده سال پیش از تشخیص. روی هم ده وضعیت معنادار.
نشانه‌ها و بیماری‌ها به‌ویژه در پنج سال پیش از تشخیص پیدا می‌شدند.
غافلگیری پژوهش: چیزی که نبود
به گفتهٔ پژوهشگران، غافلگیرکننده‌ترین یافته نبودِ عامل‌های خطر قلبی و عروقی بود.
این عامل‌ها، در کنار سن بالا، از شناخته‌شده‌ترین عامل‌های خطر آلزایمر به شمار می‌روند. ولی برخلاف آلزایمر دیررس، در کسانی که جوان‌تر مبتلا شده بودند، فشار خون بالا و اختلال‌های متابولیسم چربی شایع‌تر از گروه شاهد نبود.
یعنی پشت بیماری زودرس ممکن است تا حدی سازوکارهای متفاوتی باشد.
«پژوهش ما این دیدگاه را پشتیبانی میکند که آلزایمر زودرس صرفاً نسخهٔ جوان‌ترِ آلزایمر دیررس نیست.»
یوهانا کروگر (Johanna Krüger)، دانشیار دانشگاه اولو و پژوهشگر اصلی مقاله
نکتهٔ زمانی مهم دیگر: در یازده تا پانزده سال پیش از تشخیص، تفاوت معناداری در ابتلا دیده نشد. این یعنی تغییرهای قابل‌تشخیص به‌ویژه نزدیک‌تر به شروع بیماری پیدا می‌شوند.
کسانی که زود مبتلا شده بودند، در سال پیش از تشخیص به‌طور ویژه زیاد از خدمات درمانی استفاده کرده بودند. بر پایهٔ این پژوهش، همین افزایش می‌تواند بازتاب نشانه‌های زودهنگام و غیراختصاصی باشد، مثل سردرد، سرگیجه یا افسردگی، که می‌توانند به تغییرهای ظریف عصبی مربوط باشند. برای نمونه افسردگی می‌تواند هم عامل خطر باشد و هم نشانهٔ پیش‌درآمد زوال عقل.
یک نشانه هیچ چیز را پیش‌بینی نمی‌کند
لائورا لپانن (Laura Leppänen)، پژوهشگر دکتری دانشگاه اولو، روی این تأکید میکند که یک بیماری یا یک نشانهٔ تنها، آلزایمر را پیش‌بینی نمی‌کند.
«نتیجه‌های ما نشان می‌دهد که در سال‌های پیش از بیماری ممکن است برای بیمار نشانه‌های گوناگون و مراجعه‌های درمانی‌ای جمع شود که به نظر بی‌ربط به هم می‌آیند. تشخیص دادن این مجموعه می‌تواند کمک کند که گمان بیماری حافظه زودتر از امروز برانگیخته شود.»
لائورا لپانن
به گفتهٔ او این نتیجه‌ها نشان می‌دهد که باید بیماری‌های حافظه در افراد در سن کار زودتر از امروز شناسایی شوند. تشخیص برای فرد در سن کار اغلب سال‌ها از زمان نخستین نشانه‌ها عقب می‌افتد.
روش پژوهش
این پژوهش کار مشترک دانشگاه اولو و دانشگاه فنلاند شرقی بود.
• داده‌ها از درمانگاه‌های حافظهٔ بیمارستان‌های دانشگاهی اولو و کوپیو و همچنین از ثبت‌های سراسری سلامت گرفته شد.
• ۴۰۷ نفر مبتلا به آلزایمر زودرس بررسی شدند.
• داده‌های سلامتی آن‌ها با بیش از ۴۰۰۰ نفر گروه شاهد، هم‌سن و هم‌جنس، مقایسه شد.
• نتیجه در نشریهٔ Alzheimer's & Dementia منتشر شده است.
اول این را بخوانید، بعد نگران شوید
این جعبه افزودهٔ ماست و در گزارش اصلی نیست.
سردرد، سرگیجه، افسردگی و وزوز گوش از شایع‌ترین شکایت‌های مردم‌اند. داشتن یکی یا چند تا از آن‌ها، به‌تنهایی، هیچ چیز دربارهٔ آلزایمر نمی‌گوید. خودِ پژوهشگر همین را صریح گفته است. آنچه در این پژوهش دیده شده یک الگوی آماری در گروهی بزرگ است، نه فهرست تشخیص برای یک نفر.
آنچه این پژوهش واقعاً می‌گوید این است که اگر چنین مراجعه‌هایی روی هم انباشته شد و پزشک آن‌ها را کنار هم دید، شاید بشود زودتر به فکر بررسی حافظه افتاد. تصمیمش هم با پزشک است، نه با خود آدم.
اگر واقعاً نگران حافظه‌تان هستید، کجا بروید:
• اگر شاغل هستید، بهداشت کار (työterveyshuolto) کارفرما معمولاً سریع‌ترین مسیر است. در غیر این صورت مرکز بهداشت (terveysasema) هیوینوینتی‌آلوهٔ خودتان. از آنجا در صورت نیاز به درمانگاه حافظه (muistipoliklinikka) ارجاع می‌شوید.
• Muistineuvo، خط پشتیبانی اتحادیهٔ حافظهٔ فنلاند، برای خود بیمار، نزدیکانش و هر کسی که نگران حافظه‌اش است. شمارهٔ 09 8766 550، دوشنبه و سه‌شنبه و پنجشنبه ساعت ۱۲ تا ۱۷. پاسخ‌دهنده متخصص کار حافظه است. توجه: این خط رایگان نیست و هزینهٔ تماس به تعرفهٔ اپراتور شماست.
• Vertaislinja، خط همتایان، برای نزدیکان فرد مبتلا. شمارهٔ 0800 9 6000، دوشنبه تا شنبه ساعت ۱۷ تا ۲۰. این یکی رایگان است و پاسخ‌دهندگانش داوطلبانی‌اند که خودشان روزگاری مراقب خویشاوند بوده‌اند.
جزئیات: خط Muistineuvo و خط همتایان، هر دو در سایت اتحادیهٔ حافظهٔ فنلاند.
این خبر چه اهمیتی برای ایرانیان ساکن فنلاند می تواند داشته باشد؟
برای ایرانیان ساکن فنلاند که در سن کار هستند، پیام عملی این پژوهش ساده است: اگر در طول چند سال مراجعه های پراکنده به دلیل سردرد، سرگیجه، افسردگی، وزوز گوش یا کاهش شنوایی داشته اید، بهتر است این سابقه را یکجا و روشن برای پزشک بازگو کنید، چون دیدن مجموعهٔ این مراجعه ها کنار هم است که می تواند بررسی حافظه را زودتر مطرح کند. اگر شاغل هستید، بهداشت کار ( työterveyshuolto ) کارفرما معمولاً سریع ترین مسیر است و در غیر این صورت مرکز بهداشت ( terveysasema ) هیوینوینتی آلوهٔ محل زندگی شما، و در صورت نیاز از آنجا به درمانگاه حافظه ارجاع می شوید. توجه داشته باشید که یک نشانهٔ تنها هیچ چیز را پیش بینی نمی کند و تصمیم دربارهٔ بررسی بیشتر با پزشک است. برای مشورت یا نگرانی دربارهٔ حافظه، خط Muistineuvo با شمارهٔ 09 8766 550 در روزهای دوشنبه، سه شنبه و پنجشنبه ساعت ۱۲ تا ۱۷ در دسترس است و برای نزدیکان بیمار نیز خط همتایان با شمارهٔ 0800 9 6000 به صورت رایگان پاسخ می دهد.
جعبهٔ «اول این را بخوانید» افزودهٔ ماست و در گزارش اصلی نیست؛ مشخصات خط‌های پشتیبانی امروز از سایت اتحادیهٔ حافظهٔ فنلاند خوانده شده.
این مطلب گزارش خبری است، نه توصیهٔ پزشکی، و فهرست آن ده وضعیت فهرست تشخیص نیست.
منبع: Iltalehti، گزارش پترا اسنک (Petra Sneck)، بر پایهٔ اطلاعیهٔ دانشگاه اولو.
