انتظارش را نداشتیم: الکساندر استوب (Alexander Stubb) در کمپین انتخابات ریاست جمهوری گفته بود اگر ولادیمیر پوتین تلفن کند، جواب نمی دهد. سه شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵ (۲۷ اکتبر ۲۰۲۶) خودش با پوتین تماس گرفت.
به گزارش دفتر ریاست جمهوری فنلاند، استوب و یوناس گار استوره (Jonas Gahr Støre)، نخست وزیر نروژ، روز سه شنبه از هلسینکی با رئیس جمهور روسیه تلفنی گفتگو کردند. به گفتهٔ استوره، این تماس حدود ۹۰ دقیقه طول کشید. پیشنهاد تماس از طرف خود استوب و استوره بود.
این تماس ادامهٔ دیداری بود که ۲۸ مهر (۲۰ اکتبر) در اسلو برگزار شد، و در آماده کردن آن با اوکراین مشورت شده بود. هدف این بود که پیام های اوکراین دربارهٔ مذاکرات صلح آینده در ابوظبی به پوتین برسد.
استوب و استوره در این گفتگو به عنوان رهبران کشورهای خودشان صحبت کردند، نه به نمایندگی از اروپا. هر دو تأکید کردند که جنگ اوکراین باید تمام شود و مذاکرات باید ادامه پیدا کند.
«گفتگو صریح و کاری بود. ما همسایهٔ روسیه هستیم. اینکه جنگ چطور تمام شود، بر امنیت فنلاند و نروژ و به طور گسترده تر بر امنیت کل اروپا اثر می گذارد. پایان دادن به جنگ گفتگوی مستقیم لازم دارد.» الکساندر استوب
خبرگزاری بلومبرگ (Bloomberg) صبح همان روز گزارش داده بود که پوتین قصد دارد با رئیس جمهور فنلاند و نخست وزیر نروژ صحبت کند.
دانمارک و سوئد چه گفتند؟
مته فردریکسن (Mette Frederiksen)، نخست وزیر دانمارک، گفت به نتیجهٔ این تماس «بسیار بدبین» است. به گفتهٔ او، این تماس با دیگر کشورهای اروپایی هماهنگ نشده بود.
«واقعاً نمی دانم فکر می کنند با این کار به چه چیزی می رسند. ما قبلاً هم به نمایندگی از بقیهٔ اروپا با کلمات روشن تأکید کرده ایم، وقتی کسانی خودسرانه عمل کردند و به مسکو سفر کردند، که برای ما اروپایی ها مهم است متحد بمانیم.» مته فردریکسن به رادیو و تلویزیون دانمارک (DR)
فردریکسن این حرف ها را زمانی زد که برای نشست شورای کشورهای شمال اروپا (Pohjoismaiden neuvosto) در هلسینکی بود.
اولف کریسترشون (Ulf Kristersson)، نخست وزیر سوئد، هم به روزنامهٔ داگنز نیهتر (Dagens Nyheter) گفت از پیش از این تماس خبر نداشته است. او هم گفت به نتیجهٔ این گفتگو بدبین است.
پاسخ نروژ و فنلاند: همه خبر داشتند
استوره بعدازظهر سه شنبه در پارلمان فنلاند گفت همهٔ کشورهای متحد فنلاند و نروژ از قبل از تماس با پوتین مطلع شده بودند. او گفت با فردریکسن هم نظر نیست:
«اتحادیهٔ اروپا چهار سال است که پیام مشترک و رویکرد مشترکی (برای گفتگوهای احتمالی با روسیه) ندارد. ما جز از طرف خودمان از طرف هیچ کس دیگری حرف نمی زنیم.» یوناس گار استوره
به گفتهٔ استوره، دیدگاه فنلاند و نروژ دربارهٔ روند صلح اوکراین با دیدگاه کشورهای به اصطلاح «ائتلاف داوطلبان» (halukkaiden koalitio) هم خوان است. استوب هم گفته است که همهٔ کشورهای شمال اروپا از پیش خبردار شده بودند.
پوتین چه گفت؟
دیمیتری پسکوف (Dmitri Peskov)، سخنگوی کرملین، تماس را به خبرگزاری دولتی روسیه، تاس (TASS)، تأیید کرد. به گفتهٔ پسکوف، پوتین در این تماس به استوب و استوره گفت صلح فقط در صورتی ممکن است که منافع روسیه «بی قید و شرط» در نظر گرفته شود.
پوتین اتحادیهٔ اروپا و ناتو را هم به طولانی کردن جنگ اوکراین متهم کرد. به گزارش خبرگزاری رویترز (Reuters)، به گفتهٔ کرملین، استوب، استوره و پوتین توافق کردند که گفتگوها را ادامه دهند.
زلنسکی تشکر کرد
ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، بعدازظهر سه شنبه گفت بعد از تماس با پوتین با استوب و استوره صحبت کرده است. به گفتهٔ زلنسکی، رهبران دربارهٔ ترتیبات مذاکرات اوکراین، روسیه و آمریکا گفتگو کردند. این مذاکرات به طور اولیه برای ماه نوامبر برنامه ریزی شده است.
«الکس و یوناس به رهبر روسیه روشن کردند که برای کم شدن حمله ها به سیستم انرژی و زیرساخت ما، اقدام واقعی لازم است.» ولودیمیر زلنسکی در شبکهٔ ایکس
به گفتهٔ استوب، در این گفتگوی حدوداً یک و نیم ساعته، از جمله محدود کردن عملیات جنگی به ویژه در بخش تولید انرژی و موضوع های امنیت غذایی بررسی شد. استوب در نشست شورای کشورهای شمال اروپا گفت در دیدار ابوظبی نمایندگانی از اروپا هم حضور دارند.
استوبی که گفته بود جواب نمی دهد
به نوشتهٔ ماریا استنروس (Maria Stenroos)، کارشناس ناتو در یله (Yle)، رابطهٔ سیاسی فنلاند و روسیه از بهار ۲۰۲۲ یخ زده بود. در آن زمان سائولی نینیستو (Sauli Niinistö)، رئیس جمهور وقت فنلاند، به پوتین تلفن کرد و گفت فنلاند برای عضویت در ناتو درخواست می دهد.
در این سال ها فنلاند صدور ویزا برای روس ها را سخت تر کرد، مرز شرقی با روسیه را بست و دربارهٔ روسیه با لحنی تند صحبت کرد. استوب در خرداد امسال گفته بود که لازم نیست همیشه بین فنلاند و روسیه «پردهٔ آهنین» باشد.
استوب در نشست خبری در اقامتگاه منتونیمی (Mäntyniemi) با شوخی گفت این تماس «ماراتن» نبود، بلکه «نیمه ماراتن» بود، چون به اندازهٔ یک نیمه ماراتن طول کشید.
«در این مرحله صلح با قهر و سکوت به دست نمی آید. پایان دادن به جنگ گفتگوی مستقیم لازم دارد. این به نفع فنلاند است.» الکساندر استوب
پتری اورپو (Petteri Orpo)، نخست وزیر فنلاند، گفت دولت از این تماس «مطلع» بوده است. الینا والتونن (Elina Valtonen)، وزیر امور خارجه، گفت استوب قصد ندارد روابط فنلاند با روسیه را به حالت قبل برگرداند.
طبق قانون اساسی فنلاند، رئیس جمهور سیاست خارجی را «با همکاری دولت» (yhteistoiminnassa valtioneuvoston kanssa) هدایت می کند. یعنی رئیس جمهور در سیاست خارجی نقش اصلی دارد، اما نباید بدون هماهنگی با دولت تصمیم بگیرد. همین نکته محور انتقادها از تماس استوب است.
موافقان و منتقدان در فنلاند
توماس فورسبرگ (Tuomas Forsberg)، استاد سیاست بین الملل دانشگاه تامپره، در برنامهٔ ای استودیو (A-studio) یله از این تماس دفاع کرد. به گفتهٔ او، یک سال است که دربارهٔ لزوم تماس با کرملین صحبت می شود، اما همه منتظر یک اقدام مثبت از طرف روسیه بودند. چنین اقدامی انجام نشد، ولی دور مذاکرات آمریکا باعث شد اروپایی ها ناچار شوند وارد شوند تا پیام خودشان و پیام اوکراین را به کرملین برسانند.
«این روند خیلی سریع پیش آمد. در این شرایط سخت است با همهٔ کشورهای اروپایی توافق کرد که چطور پیش برویم. اگر فکر کنیم که باید آتش را خاموش کرد، این کار شاید وقت زیادی بگیرد.» توماس فورسبرگ
اما تیمو سوینی (Timo Soini)، وزیر امور خارجهٔ سابق فنلاند، از اقدام مستقل استوب انتقاد کرد. به گفتهٔ او باید پیش از تماس، در داخل کشور هم دربارهٔ آن گفتگو می شد:
«این خط مشی گذاری نیست که بگویی من تلفن می کنم و بعد از اینکه تلفن کردم، می گویم چه گفتم.» تیمو سوینی
چرا حالا؟
به نوشتهٔ یله، در پاییز امسال جنگ شدیدتر شده است و رهبران اروپا نگران فشار آمریکا بر اوکراین و احتمال خسته شدن دونالد ترامپ از روند صلح بوده اند. استوب گفته است که او و استوره نگران شکست مذاکرات صلح بودند و فکر کردند زمان درست برای تماس رسیده است. به گفتهٔ او، زلنسکی و مذاکره کنندگان آمریکایی هفتهٔ گذشته در اسلو فنلاند و نروژ را به فعال تر شدن تشویق کرده بودند.
آخرین تماس یک رهبر اروپایی با پوتین را امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، در تیر ۱۴۰۴ (ژوئیهٔ ۲۰۲۵) گرفته بود. اولاف شولتس، صدراعظم سابق آلمان، هم در آبان ۱۴۰۳ (نوامبر ۲۰۲۴) با پوتین تلفنی صحبت کرده بود.
در روسیه این تماس با خوشحالی استقبال شد. از مجلس سنای روسیه گفتند «عقل سلیم و نگاه مثبت در حال بازگشت است»؛ همان نوع واکنشی که منتقدان از آن می ترسیدند.
