«پدیده ای نگران کننده»؛ والدین در برابر عادی شدن نژادپرستی در فنلاند ایستاده اند

اگر شما هم این را تجربه کرده اید، تنها نیستید: گروهی از پدر و مادرها در فنلاند می گویند زبان و نمادهای نژادپرستانه در جامعه کم کم عادی شده است و تصمیم گرفته اند ساکت نمانند.

به گفتهٔ پژوهشگران و مقام ها، گفتار راست افراطی و محتوای نژادپرستانه، که اغلب در لباس «شوخی» یا آزادی بیان عرضه می شود، در فنلاند روزبه روز آشکارتر است و بیش از همه جوانان را هدف گرفته است.

این روند پیامدهای واقعی هم داشته است: برچسب های نژادپرستانه در مکان های عمومی، از جمله مدرسه ها، یک جنبش آشکارا فاشیستی که به طور قانونی به عنوان حزب سیاسی ثبت شده، و رکورد شکایت های جرایم نفرت (viharikos) در سه سال پیاپی.

از یک پست در لینکدین تا یک جنبش

این گروه تازه از جای غیرمنتظره ای شروع شد: شبکهٔ حرفه ای لینکدین (LinkedIn)، جایی که سه پدر و مادر نگرانی خود را دربارهٔ آیندهٔ فنلاند نوشتند، اگر این روند ادامه پیدا کند.

زینب فالای (Zeynep Falay) که از سال ۲۰۰۲ در هلسینکی زندگی می کند، به Yle News گفت پستش را نوشت چون در سال های اخیر تغییری در رفتار جامعهٔ فنلاند با مهاجران و نوع حرف زدن دربارهٔ آن ها دیده است.

او می گوید: «فکر می کنم حالا فضای بیشتری برای به کار بردن واژه های توهین آمیز نژادی وجود دارد. من پیش از این آن روی فنلاند را ندیده بودم.»

به گفتهٔ فالای، این تغییر در فضاهای اینترنتی جوانان بیشتر دیده می شود. فرزندان فنلاندی ترک او وقتی هم سن و سالانشان مدام واژه های تحقیرآمیز و میم های قومی را در گروه های واتس اپ می فرستادند، عمیقاً آسیب دیدند.

او می گوید: «فکر می کنم بسیار مهم است که والدین از همهٔ این ها باخبر شوند و ابزاری برای برخورد با آن داشته باشند، چون ممکن است احساس شرم، خشم یا حالت دفاعی در آن ها ایجاد کند.» او تأکید می کند که نمی خواهد کسی را سرزنش کند، بلکه برعکس، چون آیندهٔ فنلاند برایش مهم است این موضوع را پیش کشیده است.

«فقط پذیرفته تر می شود»

انگیزهٔ میشل ساهال استیمه (Michelle Sahal Estimé) برای نوشتن پستش زمانی پیدا شد که دو نوجوان به فرزند ۸ ساله اش، وقتی با دوچرخه از مدرسه به خانه برمی گشت، حمله کردند.

او همچنین تعریف می کند که وقتی فرزندش تازه خواندن جمله های بلندتر را یاد می گرفت، روی دیواری در محله شان به یک نوشتهٔ توهین آمیز با یک واژهٔ نژادی زشت علیه سیاه پوستان برخورد.

ساهال استیمه که خودش به عنوان یک رنگین پوست در فنلاند بزرگ شده، می گوید به دیدن چنین چیزهایی عادت کرده بود، اما دیدن آن ها از چشم فرزندش به او فهماند که باید کاری کرد.

او می گوید واکنش ها به پستش «واقعاً بی سابقه» بود، به ویژه از سوی فنلاندی های سفیدپوستی که شاید خودشان مستقیم پیامدهای نژادپرستی را تجربه نکرده اند: «روشن است که غیر از ما رنگین پوستان که آن را با پوست و گوشت حس می کنیم، مردم دیگر هم متوجه نوعی تغییر در جامعه و فضای آن شده اند و می خواهند بگویند که این درست نیست.»

پژوهشگران و پلیس امنیتی چه می گویند؟

نگرانی فالای و ساهال استیمه بازتاب نگرانی گسترده تری است. پلیس امنیتی فنلاند (Suojelupoliisi، سوپو) در سراسر دههٔ ۲۰۲۰ رشد فعالیت های راست افراطی را زیر نظر داشته و در گزارشی در اوایل امسال نوشته است که از شبکه های اجتماعی برای اثرگذاری بر جوانان و عضوگیری از میان آن ها استفاده می شود.

کاتارینا پترسون (Katarina Pettersson)، استادیار روان شناسی اجتماعی در دانشگاه هلسینکی (Helsingin yliopisto) که روی گفتار سیاسی ملی گرا و راست افراطی، سخنان نفرت سیاسی و ارتباطات اینترنتی پژوهش می کند، به Yle News گفت پژوهش هایش نشان می دهد گفتار روزمره چگونه می تواند پیش داوری و نگاه خصمانه به گروه های اقلیت را مشروع جلوه دهد.

به گفتهٔ پترسون، این خصومت همیشه به شکل نفرت آشکار بیان نمی شود؛ ممکن است به شکل شوخی، میم، طعنه، کلیشه یا این ادعا ظاهر شود که گروهی خاص برای جامعه تهدید است. این «بسته بندی» پیام را، به ویژه برای جوانان، پذیرفتنی تر می کند.

او توضیح می دهد: «چنین بیان هایی می توانند ایده های تبعیض آمیز را عادی، پذیرفتنی یا حتی سرگرم کننده جلوه دهند. زبان نژادپرستانه را همچنین می توان صرفاً بیان یک نظر، دفاع از آزادی بیان یا دفاع از گروه خودی نشان داد.»

برچسب هایی کنار مدرسه و زمین بازی

این «بسته بندی» خصومت در سال های اخیر در فضاهای عمومی فنلاند شکل ملموسی پیدا کرده است. در فنلاند باشگاه هایی به اسم ورزش های رزمی پیدا شده اند که پیوند نزدیکی با جنبش های راست افراطی دارند و گمان می رود اعضایشان برچسب هایی در ترویج برتری نژادی سفیدپوستان در مکان های عمومی چسبانده باشند.

روزنامهٔ هلسینگین سانومات (Helsingin Sanomat) در ماه اکتبر گزارش داد که برچسب های آشکارا نژادپرستانه در اطراف مدرسه ها و زمین های بازی پایتخت هم پیدا شده است. Yle هم در ماه سپتامبر فاش کرد که مردی در قطار لاهتی (Lahti) به هلسینکی، برچسبی با پیامی نژادپرستانه به یک کودک ۴ سالهٔ خارجی تبار داده بود.

روی این برچسب ها شعارهای مختلفی دیده می شود، از جمله «انقراض یا بازگشت مهاجران» (Sukupuutto vai paluumuutto). به گزارش هلسینگین سانومات، پخش این برچسب ها به نظر یک کارزار سازمان یافته از سوی جنبش آشکارا نژادپرست «جنبش سیاه آبی» (Sinimusta Liike) است. این جنبش با وجود ماهیت آشکارا فاشیستی اش، سال گذشته اجازه یافت دوباره در فهرست احزاب سیاسی فنلاند (puoluerekisteri) ثبت شود.

به گفتهٔ پترسون، این بسترهای اجتماعی و سیاسی اثر زیادی بر نسل جوان دارد: «جوانان درک خود از گروه های اجتماعی را تا حدی با دیدن نگرش و رفتار بزرگسالان، رهبران سیاسی و چهره های اثرگذار شکل می دهند. وقتی گفتار سیاسی بارها گروه هایی را تهدید، بیگانه یا مسئول مشکلات جامعه نشان می دهد، این طرز فکر می تواند به رفتار روزمره راه پیدا کند.»

آمارها چه نشان می دهند؟

گزارش دانشکدهٔ پلیس (Poliisiammattikorkeakoulu) نشان می دهد شمار جرایم نفرتی مظنونی که به پلیس فنلاند گزارش شده، برای سومین سال پیاپی به رکورد تازه ای رسیده است. به گفتهٔ این پژوهش، رایج ترین پرونده یک مرتکب فنلاندی تبار، انگیزهٔ نژادپرستانه و یک مکان عمومی دارد.

نظرسنجی صلیب سرخ فنلاند (Suomen Punainen Risti) در اوایل امسال هم نشان داد ۹۵ درصد جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله نژادپرستی را، در اینترنت یا شبکه های اجتماعی، تجربه کرده یا شاهد آن بوده اند.

مقام ها چه می کنند؟

سخنگوی وزارت کشور فنلاند (sisäministeriö) در ایمیلی به Yle News نوشت که مقام های فنلاند از مشکلاتی که در این گزارش آمده آگاه هستند و «پلیس آن را فعالانه زیر نظر دارد».

به گفتهٔ اولا تولونن (Ulla Tulonen)، سخنگوی این وزارتخانه، وزارت کشور هماهنگ کنندهٔ شبکهٔ ملی همکاری برای پیشگیری و مقابله با افراط گرایی خشونت آمیز است؛ گروهی از نهادهای مختلف که در سال ۲۰۱۹ تشکیل شد.

تولونن گفت: «همکاری با مدرسه ها و والدین هم لازم است. در مدرسه ها مهم است که با دانش آموزان دربارهٔ این موضوع صحبت شود، به ویژه در مدرسه هایی که این فعالیت ها دیده شده است. همچنین باید مطمئن شد که والدین دربارهٔ فعالیت هایی که فرزندانشان در آن شرکت می کنند، اطلاعات کافی دارند.»

اما آیا مقام های فنلاند به اندازهٔ کافی کار می کنند؟ به گفتهٔ پترسون، می توان بیشتر کار کرد، به ویژه با توجه به مسئولیت بزرگ چهره های عمومی و سیاستمداران در شکل دادن به گفتار عمومی: «رهبران سیاسی باید روشن بگویند که نژادپرستی و تهدید پذیرفتنی نیست، مهم نیست چه کسی آن را بیان می کند یا ادعا می شود به کدام هدف سیاسی خدمت می کند. متأسفانه اخیراً نمونه های زیادی از خلاف آن دیده ایم و این را باید بسیار جدی گرفت.»

اگر فرزند شما با نژادپرستی روبرو شد چه کنید؟

منبع خبر در این باره راهنمایی نداده است؛ این ها راهنمایی کلی است. با فرزندتان آرام صحبت کنید و از پیام ها یا میم های توهین آمیز عکس صفحه (screenshot) بگیرید. موضوع را با معلم یا مدیر مدرسه در میان بگذارید؛ مدرسه های فنلاند موظف اند برنامه ای برای مقابله با آزار و تبعیض داشته باشند. حمله، تهدید یا آزار با انگیزهٔ نژادی را می توانید به پلیس گزارش کنید (rikosilmoitus)، حتی به صورت اینترنتی، و در خطر فوری با شمارهٔ ۱۱۲ تماس بگیرید.

قدم بعدی این والدین

جنبش والدین نگران که فالای و ساهال استیمه راه انداخته اند، از زمان انتشار نخستین پست ها ده ها عضو تازه پیدا کرده و گروه به طور منظم جلسه می گذارد تا مرحلهٔ بعدی کارزارش را آماده کند.

این جنبش که هنوز در آغاز راه است، می خواهد آگاهی و گفت و گو دربارهٔ این موضوع را بیشتر کند، والدین، مدرسه ها و جوانان را درگیر کند و حتی الهام بخش تغییر قانون باشد. آن ها امیدوارند افراد بیشتری به آن ها بپیوندند.

زینب فالای می گوید امیدوار است مردم بیشتری اثر ویرانگر نژادپرستی بر جامعه را درک کنند: «این ارزش های اصلی فنلاندی و این شیوهٔ زندگی شمال اروپایی ارزش حفظ کردن دارند. برای من به عنوان یک مادر بسیار مهم است که پیش از آن که دیر شود، کاری برای فرزندانم و برای خودم انجام دهم.»