کیناآن به سومالی رفت؛ مستند جدید یله

در مجموعه مستند پنج‌قسمتی و پرشور «کیناآن، برگرد به سومالی» (Keinaan, mee takas Somaliaan)، عبدالرحمان کیناآن (Abdirahmaan Keinaan) — یوتیوبر پرطرفدار و یکی از شرکت‌کنندگان برنامه «خائنان» (Petolliset) در سال ۲۰۲۵ — به سرزمین پدران و مادرانش سفر می‌کند. سومالی برای او تنها از راه داستان‌های خانوادگی آشناست، بنابراین پیچ‌وخم‌های سفر برایش سراسر غافلگیری است.

در نخستین دقایق برنامه، در شب روز استقلال فنلاند، فردی با فریاد از کیناآن می‌خواهد که از کشور برود. او تصمیم می‌گیرد همین توصیه را عملی کند و همراه فیلم‌بردارش حمسه (Hamsa) راهی سومالی می‌شود؛ کشوری که هرگز به آن سفر نکرده بود. مقصد هم موگادیشو (Mogadishu) است که شهرتی به‌عنوان یکی از خطرناک‌ترین شهرهای جهان دارد.

فضایی که غافلگیر می‌کند

اما حال‌وهوای شهر در محل، غافلگیرکننده است. مردم محلی می‌گویند زخم‌ها و تروماهای به‌جامانده از جنگ داخلی کم‌کم به گذشته تعلق پیدا می‌کند. فضای شهر رها و آزاد است. لبخند و صمیمیت کیناآن در فنلاند بسیاری از یخ‌ها را آب کرده بود؛ در آفریقا اما از همان ابتدا یخ کمتری وجود دارد و می‌شود با مهمانی که از راه دور آمده، شوخی خیرخواهانه هم کرد.

«آن‌هایی که از خارج می‌آیند کج راه می‌روند، کمی دست‌وپاچلفتی‌اند.»رهگذری در خیابان

و پاسخ کیناآنِ خندان: «به نظر من ما کج راه نمی‌رویم، بلکه آن‌ها کج راه می‌روند.»

او با همان صداقت همیشگی حضور دارد؛ گاهی از حس بیگانگی‌اش گله می‌کند و لحظه‌ای بعد در جریان زندگی محلی غرق می‌شود. حال‌وهوا مدام از حالی به حال دیگر می‌رود.

صمیمیتی بدون نگاه از بالا

همین گشودگی خودجوش کیناآن و آدم‌هایی که با آن‌ها روبه‌رو می‌شود، جذابیت اصلی مجموعه است. دوربین لحظه‌ها را می‌گیرد و گاه بیننده هم همراه شخصیت اصلی به کشف‌وشهود می‌رود. باید به افتخار کیناآن و همکار کارگردانش تیمو کورپی (Timo Korpi) گفت که آن‌ها متلک‌ها و تضادها را هم در تدوین نگه داشته‌اند. بخش اطلاعاتی و واقعی هم روایت می‌شود، اما مطابق بهترین سنت‌های شبکه‌های اجتماعی، تمرکز بر زیستن در لحظه است.

در این مجموعه سفر، از آن نگاه از بالا خبری نیست؛ نگاهی که مجریان کنجکاو و مثبتی مانند مایکل پیلین (Michael Palin) و جوانا لاملی (Joanna Lumley) در سفرهایشان سرانجام به آن دچار می‌شوند.

جدی‌شدن، آنجا که باید

گاهی هم دلیلی واقعی برای جدی‌شدن وجود دارد. برای نمونه سفر به زادگاه پدر در جنوب کشور ممکن نیست، چون گروه اسلام‌گرای الشباب (al-Shabaab) در آنجا نفوذ دارد. کیناآن در موگادیشو بمب‌گذاری اکتبر ۲۰۱۷ را به یاد می‌آورد که بیش از ۵۰۰ نفر را کشت.

بیکاری، فقر و فلاکت ساختاری کشور نیز فراموش نمی‌شود. تنها یک نفر از هر سه نفر به آب آشامیدنی سالم دسترسی دارد. فساد شدید است. چین، هند و دیگر کشورهای بانفوذ آب‌های ساحلی را غارت‌ماهیگیری می‌کنند. بسیاری به امید زندگی بهتر، سفر خطرناک به‌سوی آینده‌ای مرفه‌تر را آغاز می‌کنند.

بازگشت یا ماندن؟

با این حال سومالی در آستانه یک خیزش تازه است. به نظر برخی، آن‌هایی که از کشور مهاجرت کرده و بازنگشته‌اند، کمی شبیه خائنان‌اند.

«ما از کسانی که در تبعیدند می‌خواهیم بازگردند.»یکی از دوستان تازه کیناآن

کیناآن هم سرانجام به همین موضوع فکر می‌کند. او دست‌کم تا حدی در احساسات زن جوان سومالیایی که در نروژ و مینه‌سوتا (Minnesota) بزرگ شده، شریک است.

«فرقی نمی‌کند در فنلاند به دنیا آمده باشی یا جای دیگر؛ همین که در سومالی فرود بیایی، آن تکه گمشده وجودت را پیدا می‌کنی.»یک بازگشت‌کننده

مجموعه‌ای که کیناآن و تیمو کورپی کارگردانی کرده‌اند، یادآور «Lähiöbotox: African Metal Tour» از دو سال پیش است؛ جایی که لوئه «ویکی» کونسی (Lueye ”Viki” Konssi)، همان رپر Seksikäs-Suklaa، با گروهش برای اجرا به ریشه‌های آفریقایی‌اش سفر کرد. اما کیناآن جدی‌تر به احساسات و به مسئله شهروندی خود می‌اندیشد: آیا مهاجری مانند او در کشوری آفریقایی که سختی‌های بسیار دیده، آینده‌ای دارد؟