دولت فنلاند زیر فشار است که راهی پیدا کند تا قیمت بالای سوخت را برای مردم و شرکت‌ها جبران کند. به اطلاعات ایلتالهتی، مذاکره‌ها کُند پیش رفته و دیدگاه احزاب دولت از هم دور بوده است.
این یک تحلیل است، نوشتهٔ یاری هانسکا (Jari Hanska)، خبرنگار سیاسی ایلتالهتی.
چه گزینه‌هایی روی میز است
• فنلاندی‌های اصیل و دموکرات‌مسیحی‌ها خواستار کاهش تعهد توزیع (jakeluvelvoite) شده‌اند.
• حزب مردم سوئدی (RKP) به کاهش موقت مالیات بر ارزش افزودهٔ سوخت دل بسته، با این استدلال که به‌خاطر قیمت بالای سوخت، درآمد مالیاتی از انتظار بیشتر بوده است.
• جلو انداختن «دیزل حرفه‌ای» (ammattidiesel) هم مطرح بوده، ولی مشکلات فنی دارد و زمان‌بندی‌اش را نمی‌شود تند کرد؛ به‌جایش نوعی کمک‌هزینهٔ هزینه‌ای برای کشاورزی و شرکت‌ها در دست بررسی است.
• بالا بردن کسر هزینهٔ رفت‌وآمد به کار (työmatkavähennys) هم در بحث بوده، که به کسانی کمک میکند با ماشین شخصی مسیر طولانی به سر کار می‌روند.
«jakeluvelvoite» یعنی چه؟
تعهد توزیع تعیین میکند که چه سهمی از سوخت فروخته‌شده باید تجدیدپذیر باشد. سوخت تجدیدپذیر گران‌تر است، پس هر چه این سهم بالاتر باشد، قیمت هر لیتر سر پمپ هم بالاتر می‌رود. سهم فعلی ۱۹٫۵ درصد است.
چرا کاهش این تعهد وسوسه‌انگیز است
از نگاه صرفاً اقتصادی، بهترین ابزار همین کاهش تعهد توزیع است. چون نه‌تنها قیمت را کمی پایین می‌آورد، بلکه درآمد دولت را هم بالا می‌برد، به این دلیل ساده که سهم سوخت فسیلی، که مالیات بیشتری دارد، زیاد می‌شود.
اگر تعهد توزیع به صفر برسد، اثرش روی قیمت پمپ حدود ۲۰ سنت در هر لیتر برآورد می‌شود، با فرض قیمت ۲٫۷ یورو برای هر لیتر.
و حالا روی تلخ ماجرا
مشکل این است که این تعهد پیش‌تر هم موقتاً پایین آورده شده. اگر دوباره پایین بیاید، بالا بردن دوبارهٔ آن در آینده از قبل هم سخت‌تر می‌شود، چون عقب‌ماندگی باید در سال‌های ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۰ جبران شود.
سهمی که طبق قانون فعلی قرار است در سال ۲۰۲۸ برقرار باشد
اگر تعهد برای امسال و سال آینده به ۱۰٪ کاهش یابد، جهش ۲۰۲۸ این‌قدر می‌شود
و اگر تا پایان ۲۰۲۷ کاملاً حذف شود، جهش ۲۰۲۸ تا این حد بالا می‌رود
بالا رفتن از صفر به نزدیک پنجاه درصد در یک سال می‌تواند قیمت هر لیتر را ده‌ها سنت، حتی تا نیم یورو بالا ببرد.
به بیان دیگر، دولت فعلی با پایین آوردن این تعهد، غافلگیری تلخی برای دولت بعدی به‌جا می‌گذارد. یکی از کارشناسان نام این کار را گذاشته بود «جرعهٔ خماری» (krapularyyppy)، همان نوشیدنی صبح بعد که حال را موقتاً بهتر میکند.
موضوع دیگر تأخیر است: اگر تعهد توزیع امروز پایین بیاید، فردا هیچ اثری سر پمپ دیده نمی‌شود. اثرش احتمالاً تازه سال آینده می‌آید.
قیمت جهانی سوخت‌های زیستی و مواد اولیه‌شان هم در این معادله نقش دارد. تقاضا برای «جزء زیستی» همین حالا بالاست و وقتی حمل‌ونقل هوایی هم بیش از پیش زیر این تعهد برود، تقاضا باز هم بیشتر می‌شود؛ تجارت انتشار کربن هم می‌تواند دسترسی به سوخت زیستی را تنگ‌تر کند.
گزینهٔ کم‌سروصدا: تنظیم فنی
به اطلاعات ایلتالهتی، در مذاکرات احزاب دولت یک تنظیم فنی هم بررسی شده که اثرش بر قیمت فقط حاشیه‌ای است، ولی مثل کاهش تعهد جنجال ندارد:
• پرکردن بیش از حد (ylitäyttö): اگر شرکتی در یک سال بیش از حد قانونی تعهدش را پر کند، بتواند آن مازاد را به سال بعد منتقل کند.
• پرکردن متقاطع (ristiintäyttö): مازاد یک گروه سوخت بتواند در پر کردن تعهد گروه دیگر به کار رود.
هر دو در حال حاضر سقف ۳۰ درصدی دارند و برداشتن این سقف در دست بررسی است.
این خبر چه اهمیتی برای ایرانیان ساکن فنلاند می تواند داشته باشد؟
این بحث مستقیم به جیب هر کسی مربوط است که در فنلاند با خودروی شخصی به سر کار می رود یا کسب و کاری وابسته به حمل و نقل دارد. طبق این گزارش، حتی اگر دولت تعهد توزیع سوخت تجدیدپذیر را کاهش دهد، اثر آن فوری نیست و احتمالاً تازه سال آینده سر پمپ دیده می شود، بنابراین انتظار ارزان شدن ناگهانی بنزین واقع بینانه نیست. همچنین مطرح شدن افزایش کسر هزینهٔ رفت و آمد به کار (työmatkavähennys) برای کسانی که مسیر طولانی را با ماشین طی می کنند اهمیت دارد و بهتر است تصمیم نهایی دولت و سپس اطلاعات مالیاتی خود را دنبال کنند. خانواده ها و کشاورزان و شرکت ها نیز باید توجه داشته باشند که بر اساس این تحلیل، کاهش امروز می تواند به جهش قیمت در سال ۲۰۲۸ بینجامد.
منبع: Iltalehti، تحلیل یاری هانسکا (Jari Hanska)، ۱۷ مهر ۱۴۰۵ (۹ اکتبر ۲۰۲۶). جعبهٔ توضیح «تعهد توزیع» افزودهٔ ماست.
